A Christmas Carol (Charles Dickens) en de vijf ontwikkelingsfasen van de ziel

Omdat het bijna kerstmis is deze keer een blog gewijd aan de film A Christmas Carol, gebaseerd op het gelijknamige boek van Charles Dickens. In zijn tijd al was de novelle van Charles Dickens (1807-1870) erg geliefd. Op 19 december 1843 kwam het verhaal op de markt. Nog geen week later waren er zesduizend exemplaren van verkocht. A Christmas Carol was vanaf het begin een groot succes, dat nog tot op de dag van vandaag voortduurt.  Er zijn in de loop van de tijd theaterproducties van A Christmas Carol gemaakt, meerdere films en onder meer Fred Flintstone en Donald Duck hebben als Scrooge gefungeerd. In Deventer is er in de maand december jaarlijks een tweedaags Dickensfestijn waarop Scrooge en  ook andere Dickensfiguren van de partij zijn.

 Het plot: Het verhaal begint op Kerstavond 1843. Ebanezer Scrooge (onder meer vertolkt door Patrick Stewart) heeft net zijn boezemvriend en zakenpartner Jacob Marley begraven en gaat in een sombere, melancholieke stemming terug naar zijn werk. Zeven jaar later zit Scrooge op Kerstavond alleen in zijn kantoor. Hij is een slecht en kwaadaardig man geworden. Plotseling hoort hij het ratelen van kettingen en hij ziet de geest van Jacob Marley voor zich. Marley waarschuwt Scrooge dat hij zijn  houding jegens andere mensen zal moeten veranderen, anders zal het slecht met hem aflopen. Tevens vertelt Marley dat er drie geesten zullen verschijnen die hij zal moeten gehoorzamen om zo zijn eigen leven te redden…

 De diepere betekenis in A Christmas Carol: In zijn boek Passages van de ziel, de vijf fasen van spirituele ontwikkeling in de grote wereldreligies en in ons eigen levensverhaal op weg naar innerlijke verrijking beschrijft filosoof en theoloog  Harry Moody de ontwikkelingsfasen van de ziel. Moody benadrukt dat in belangrijke religieuze geschriften als de Bijbel en de Koran, in oosterse wijsheid, mythen en oude volksverhalen steeds dezelfde thema’s van ontwikkeling terugkeren en dat er verschillende passages in die ontwikkeling worden onderscheiden. Op basis van al deze verhalen en ervaringen van duizenden mensen met wie hij in de afgelopen jaren heeft gewerkt heeft Moody een theorie ontwikkeld. Hij laat zien dat de ontwikkeling van de ziel in vijf fasen verloopt, fasen waar iedereen in principe doorheen gaat en waarbij we op een gegeven moment uitkomen bij de vraag waar het in het leven echt om draait. De vraag naar de zin van het leven stelt ons in de gelegenheid een nieuwe uitdaging aan te gaan: namelijk om zelfverwerkelijking en spirituele groei, aldus Moody. De vijf fasen in dit proces  zijn respectievelijk: de oproep, de zoektocht, de strijd, de doorbraak en de terugkeer.

Bij nadere beschouwing gaat A Christmas Carol over de geboorte van het licht te midden van de duisternis die de mensheid gevangenhoudt. In A Christmas Carol komen alle bovengenoemde vijf fasen op één avond in het leven van Scrooge aan bod. Het begint met de oproep als de geest van zijn voormalige compagnon en boezemvriend  Jacob Marley aan hem verschijnt. Vervolgens zien we de zoektocht en de strijd aan bod komen wanneer de drie geesten van het voorbije kerstmis, het huidige kerstmis en de toekomstige kerstmis Scrooge bezoeken, culminerend in de doorbraak bij de geest van de toekomstige kerstmis, waarbij Scrooge ziet hoe zij leven eindigt als hij zijn egocentrische levenswijze volhoudt. Scrooge realiseert zich daardoor  vol berouw dat hij altijd waarden heeft nagestreefd waar zijn omgeving en ook uiteindelijk ook hijzelf onder heeft geleden. Gelukkig krijgt hij nog een kans om zijn leven te beteren die hij met beide handen aangrijpt. Bij de terugkeer is een  Scrooge te zien die is veranderd van een notoire vrek in een uiterst beminnelijk mens die buitengewoon vriendelijk en behulpzaam is voor iedereen. Eindelijk leeft hij niet meer vanuit overlevingsemoties zoals angst maar  ervaart hij innerlijke rust en vrede door de nieuwe levenshouding die hij heeft omarmt.

Bronnen:

www. Hebban.nl, voor lezers door lezers

Moody. H. & Carroll D. (1997). Passages van de ziel, de vijf fasen van spirituele ontwikkeling in de grote wereldreligies en in ons eigen levensverhaal op weg naar innerlijke verrijking. A.W. Bruna Uitgevers B.v. Utrecht.

Reis naar de plaats van Visie en Kracht

Some journeys take us far from home. Some adventures lead us to our destiny.

The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe (2005)

Het gevoel van onze beweging door de altijd veranderende stroom van levenservaringen als een reis,  is een ervaring die veel mensen kennen. Ons leven is als een reis, met een begin, een midden, en een eind; het betreft een uitgaan, zich uitbreidend in de wereld, een terugkeer, of een zich vestigen. Zowel de mystiek als de mythologie van over de gehele wereld spreken over transformatie in termen van een reis naar een ander land, langs een rivier, een berg op, door de wildernis, naar de diepten van de aarde, of een zoektocht naar een verborgen kasteel vol wonderen.  Het doel van de reis is altijd  ons eigen Zelf, ons centrum, de kern van het zijn. Als onze reis succesvol is geweest, is de wereld als het ware getransformeerd, dat wil zeggen dat we met een frisse blik, een nieuwe wereld zien. De succesvolle reiziger is nu bekrachtigd als een leraar, genezer of een ziener.

De Reis van de Held of de monomythe kan gezien worden in termen van metaforische, mythologische en symbolische beeldspraak. De metafoor kan een fysieke reis betreffen waarin het karakter door het land reist of naar onbekende landen en culturen. De reis kan echter ook een puur psychologische reis betreffen (emotioneel en cognitief) waarin het karakter op een plaats verblijft maar door of over obstakels, stressoren, pieken en dalen reist en uiteindelijk op de een of andere manier veranderd is. De spirituele metafoor, de “donkere nacht van de ziel” (Johannes van het Kruis) benadrukt de noodzaak om door de pijn heen te gaan zodat uiteindelijk genade en vrede ervaren worden als de reis beëindigd is . Het reismotief is gerelateerd aan  vele kwaliteiten of sterke kanten. Bijvoorbeeld:  Alvin Straight in The Straight Story (1999) is op een interessante fysieke reis waarbij hij  op zijn grasmaaier door verschillende staten in de V.S. reist; op een ander niveau, vertegenwoordigt zijn reis een vergevingsproces.  In de film The Way (2011) probeert een vader met het overlijden van zijn zoon om te gaan  door de beroemde El Camino te lopen. Voor de vader wordt deze reis een helende reis die hem helpt om zijn zoon zowel te herdenken, te eren als in het reine te komen met zijn verlies door de reis af te maken die zijn zoon gestart was. Sommige gedeelten van de reis loopt hij alleen en andere gedeelten met de steun van anderen. Voor de vader is het een geheiligde reis.

De heldenreis is een geliefd thema bij regisseurs en is dan ook in veel films aan te treffen.  Hieronder enkele voorbeelden. Een aantal klassiekers zijn: E.T. (1982), Gone with the Wind (1939), Pretty Woman (1989), Ghost (1990), Beauty and the Beast (1991), Dances with Wolves (1990), Cinderella (1950), de Star Wars– en de Indiana Jones films die allemaal een held(in) hebben die naar een nieuwe spirituele of culturele wereld reist (Rockefeller, 1994). In aanvulling hierop zijn vele andere films op dit thema gemaakt. Wie kent niet The Lord of the Rings trilogie! Een oudere film die ook niet onvermeld mag blijven is The Trumanshow (1998). Meer recente films  die ik kan aanbevelen zijn onder meer The Leisure Seeker (2017) ),The Last Right (2019) , Supernova (2020) en C’mon C’mon (2021).

Bronnen:

Positive Psychology at the Movies 2. Using Films to Build Character Strenghts and Well-Being. 2nd Edition. Niemiec, R.M., Wedding, D. (2014). Boston: Hogrefe Publishing

The Unfolding Self. Varieties of Transformative Experience (1998). R. Metzner. Origin Press.