De film Living; de wake-up call van een ambtenaar

‘Het gebeurde beetje bij beetje. De ene dag ging vooraf aan de andere. Ik was niet gelukkig of ongelukkig. Het is gek dat ik dat niet merkte’

Mr. Williams in de film Living

Afgelopen zondag naar de film Living (2022) geweest in Lantaren Venster in Rotterdam. De film , een remake van de film Ikiru,  gaat over een ambtenaar, hoofd ruimtelijke ordening Williams (Bill Nighy), die van zijn arts hoort dat hij nog maar enkele maanden te leven heeft. Toen hij jong was wilde Mr. Williams altijd een gentleman worden. Dat is hem ook gelukt maar sluipenderwijs  raakt hij gevangen in een situatie waardoor hij geleefd wordt.  Echter, hij heeft het zelf niet in de gaten. Niet voor niets heeft een vrouwelijke ex-collega hem in het verleden de bijnaam Mr. Zombie gegeven…

Door de boodschap van de arts wordt hij  wakker geschud en besluit hij om te gaan onderzoeken wat nu eigenlijk echt moeite waard is in het leven.  Behalve het feit dat hij zelf alle levendigheid had verloren was hij ook niet echt betrokken bij het welzijn van de mensen waar hij beroepshalve mee te  maken kreeg. Zo legde hij achteloos dossiers op een stapel ‘it will do no harm’ die alsmaar rond circuleerden op het stadhuis, van de ene afdeling naar de andere, zonder dat iemand er iets mee deed. Ook zijn collega’s waren als het ware in slaap gesukkeld.

Geïnspireerd door onder meer een man die hem mee op sleeptouw neemt het nachtleven in en zijn levendige ex-collega Mrs. Harris transformeert hij in een ander mens die in de enkele maanden die hem nog resten ten volle gaat leven.  Als hij na enkele maanden weer terugkeert op zijn werk besluit hij dingen heel anders aan te pakken. en belanden er geen dossiers mee op een stapel waar ze nooit meer van af komen. In tegendeel, hij gaat hij er op een betrokken wijze mee aan de slag en houdt in de gaten of een project m.b.t. een speeltuintje eindelijk in orde gemaakt word. In dat speeltuintje vind hij uiteindelijk zichzelf weer terug, alvorens hij overlijdt. Met name zijn jonge collega Mr. Wakeling raakt geïnspireerd door de transformatie van Mr. Williams en spoort aldus zijn collega’s aan om niet in de lethargie te vervallen, waardoor het leven op het stadhuis zo gekenmerkt werd.

 

A Christmas Carol (Charles Dickens) en de vijf ontwikkelingsfasen van de ziel

Omdat het bijna kerstmis is deze keer een blog gewijd aan de film A Christmas Carol, gebaseerd op het gelijknamige boek van Charles Dickens. In zijn tijd al was de novelle van Charles Dickens (1807-1870) erg geliefd. Op 19 december 1843 kwam het verhaal op de markt. Nog geen week later waren er zesduizend exemplaren van verkocht. A Christmas Carol was vanaf het begin een groot succes, dat nog tot op de dag van vandaag voortduurt.  Er zijn in de loop van de tijd theaterproducties van A Christmas Carol gemaakt, meerdere films en onder meer Fred Flintstone en Donald Duck hebben als Scrooge gefungeerd. In Deventer is er in de maand december jaarlijks een tweedaags Dickensfestijn waarop Scrooge en  ook andere Dickensfiguren van de partij zijn.

 Het plot: Het verhaal begint op Kerstavond 1843. Ebanezer Scrooge (onder meer vertolkt door Patrick Stewart) heeft net zijn boezemvriend en zakenpartner Jacob Marley begraven en gaat in een sombere, melancholieke stemming terug naar zijn werk. Zeven jaar later zit Scrooge op Kerstavond alleen in zijn kantoor. Hij is een slecht en kwaadaardig man geworden. Plotseling hoort hij het ratelen van kettingen en hij ziet de geest van Jacob Marley voor zich. Marley waarschuwt Scrooge dat hij zijn  houding jegens andere mensen zal moeten veranderen, anders zal het slecht met hem aflopen. Tevens vertelt Marley dat er drie geesten zullen verschijnen die hij zal moeten gehoorzamen om zo zijn eigen leven te redden…

 De diepere betekenis in A Christmas Carol: In zijn boek Passages van de ziel, de vijf fasen van spirituele ontwikkeling in de grote wereldreligies en in ons eigen levensverhaal op weg naar innerlijke verrijking beschrijft filosoof en theoloog  Harry Moody de ontwikkelingsfasen van de ziel. Moody benadrukt dat in belangrijke religieuze geschriften als de Bijbel en de Koran, in oosterse wijsheid, mythen en oude volksverhalen steeds dezelfde thema’s van ontwikkeling terugkeren en dat er verschillende passages in die ontwikkeling worden onderscheiden. Op basis van al deze verhalen en ervaringen van duizenden mensen met wie hij in de afgelopen jaren heeft gewerkt heeft Moody een theorie ontwikkeld. Hij laat zien dat de ontwikkeling van de ziel in vijf fasen verloopt, fasen waar iedereen in principe doorheen gaat en waarbij we op een gegeven moment uitkomen bij de vraag waar het in het leven echt om draait. De vraag naar de zin van het leven stelt ons in de gelegenheid een nieuwe uitdaging aan te gaan: namelijk om zelfverwerkelijking en spirituele groei, aldus Moody. De vijf fasen in dit proces  zijn respectievelijk: de oproep, de zoektocht, de strijd, de doorbraak en de terugkeer.

Bij nadere beschouwing gaat A Christmas Carol over de geboorte van het licht te midden van de duisternis die de mensheid gevangenhoudt. In A Christmas Carol komen alle bovengenoemde vijf fasen op één avond in het leven van Scrooge aan bod. Het begint met de oproep als de geest van zijn voormalige compagnon en boezemvriend  Jacob Marley aan hem verschijnt. Vervolgens zien we de zoektocht en de strijd aan bod komen wanneer de drie geesten van het voorbije kerstmis, het huidige kerstmis en de toekomstige kerstmis Scrooge bezoeken, culminerend in de doorbraak bij de geest van de toekomstige kerstmis, waarbij Scrooge ziet hoe zij leven eindigt als hij zijn egocentrische levenswijze volhoudt. Scrooge realiseert zich daardoor  vol berouw dat hij altijd waarden heeft nagestreefd waar zijn omgeving en ook uiteindelijk ook hijzelf onder heeft geleden. Gelukkig krijgt hij nog een kans om zijn leven te beteren die hij met beide handen aangrijpt. Bij de terugkeer is een  Scrooge te zien die is veranderd van een notoire vrek in een uiterst beminnelijk mens die buitengewoon vriendelijk en behulpzaam is voor iedereen. Eindelijk leeft hij niet meer vanuit overlevingsemoties zoals angst maar  ervaart hij innerlijke rust en vrede door de nieuwe levenshouding die hij heeft omarmt.

Bronnen:

www. Hebban.nl, voor lezers door lezers

Moody. H. & Carroll D. (1997). Passages van de ziel, de vijf fasen van spirituele ontwikkeling in de grote wereldreligies en in ons eigen levensverhaal op weg naar innerlijke verrijking. A.W. Bruna Uitgevers B.v. Utrecht.

Over vergeving

“Er is niemand die jouw leven beter kent dan een broer die ongeveer even oud is als jij. Beter dan wie ook weet hij wie en wat je bent. Mijn broer en ik zeiden sommige onvergeeflijke dingen tegen elkaar op de laatste dag dat we elkaar zagen, maar, ik probeer dat achter me te laten…en voor deze reis moet ik mijn trots in slikken. Ik hoop maar dat ik niet te laat ben”.

Alvin Straight beschrijft in The Straight Story (1999) zijn behoefte om dingen in orde te maken met zijn broer, voordat ze beiden sterven.

Hieronder enkele handvatten en filmtips die helpend kunnen zijn in het proces van vergeving:

Kijk naar je eigen fouten. Mensen hebben van nature de neiging tot vermijding en wraak(gevoelens); vergeving helpt om deze zaken te overstijgen. Maak een lijst of houdt een dagboek bij waarin je opschrijft hoe je anderen tekort hebt gedaan zodat ze zich door jouw toedoen gespannen, boos of angstig hebben gevoeld, zelfs in schijnbaar triviale situaties.

Neem een weloverwogen besluit om iemand te vergeven die jou tekort gedaan heeft. Vergeving doet de ander goed, maar is op de eerste plaats goed voor jezelf. Het werkt bevrijdend om wrok, boosheid en bitterheid los te laten die verbonden zijn met jouw onvermogen om anderen te vergeven.

Schrijft de voordelen van vergeving op. Denk na over een persoon en een situatie waarin je je tekort gedaan voelde. Neem 20 minuten om de voordelen op te schrijven die je hierdoor hebt ervaren. Breidde het je wereldbeeld uit? Nam een van je kwaliteiten toe. Verschafte het je een ruimer perspectief of een dieper zelfbegrip?

Geef een ander de kans om grootmoedig te zijn. Denk aan het vaak gemaakte onderscheid tussen “Het spijt mij” en “Wil je mij vergeven”? Als je het laatste doet, stel je je niet alleen kwetsbaar en open op, maar je geeft ook kracht en controle aan de persoon die je tekort hebt gedaan. Zodoende geef je hem of haar de mogelijkheid om nobel en grootmoedig te zijn.

Lees boeken over vergeving. Bijvoorbeeld: Boek van Vergeving; van wond naar wonder. Willem Glaudemans (2013). Uitgeverij Ankh- Hermes BV en/of De Keuze; Leven in Vrijheid. Edith Eger (2018). Uitgeverij Bruna. Dit laatste boek gaat ook over zelfvergeving.

Wees geduldig. Als er iets is dat onderzoekers hebben ontdekt, dan is het dat vergeving een proces is dat tijd nodig heeft; vergeven is niet iets dat je zomaar even doet. Geduld, openheid, en eerlijke reflectie zijn sleutelingrediënten. Aan vergeving zijn meerdere emoties verbonden en je kunt verschillende stadia van vergeving ervaren (deze kunnen gelijk zijn aan die van een rouwproces, waarbij vergeving loslaten inhoudt). Neem de tijd om deze gevoelens en pijn te onderkennen en te doorvoelen; vergeven is iets dat vaak steeds opnieuw moet gebeuren, waarbij je echter wel steeds verder kunt komen in het proces.

 Films over vergeving

  • Dead Man Walking (1995, V.S.)
  • Regret to Inform (1998, VS)
  • The Straight Story (1999, VS)
  • In My Country (2004, Engeland, Ierland, Zuid-Afrika)
  • Departures (2008, Japan)
  • Incendies (2010, Canada)
  • The Railway Man (2013, Engeland, Australië)
  • Under Sandet (2015, Denemarken, Duitsland)
  • Coco (2017, VS)
  • The Shack (2017, VS)
  • A Beautiful Day in the Neighborhood (2019, V.S)

Bron: Positive Psychology at the Movies 2; Using Films to Build Character Strenghts and Well-Being (R.M. Niemiec & D. Wedding). Hogrefe, 2013.

Stoïcisme in de speelfilm; het belang van het bouwen aan een ‘innerlijke burcht’ met als voorbeeld The Shawshank Redemption (1994).

‘Het lijkt wel of hij niet te raken is’

Red (Morgan Freeman) over Andy (Tim Robbins) in The Shawshank Redemption (1994).

Stoïcisme is in! Voor deze stroming, die opkwam in het oude Athene ten tijd van grote crises, bestaat een hernieuwde belangstelling. Ook wij maken momenteel talloze crises door, waaronder een  klimaatcrisis, een stikstofcrisis, een asielcrisis, een wooncrisis, om er maar een paar op te noemen. De Stoa of het stoïcisme is een filosofische stroming die rond 300 v.Chr. begon in Griekenland en behoort tot de hellenistische filosofieën. De Stoa heeft grote populariteit verworven, vooral binnen het Romeinse Rijk. Wat kunnen we leren van de vroegere Stoïcijnen voor ons eigen leven?

Om meteen maar de grootste misvatting van het stoïcisme weg te nemen: het heeft weinig te maken met stoïcijns zijn. Het stoïcisme gaat niet over het onderdrukken of verschuilen van emoties. Emoties zijn menselijk en het uiten daarvan ook. Wat het stoïcisme wel leert is dat we de baas moeten zijn van over onze emoties. Wat kenmerkend is voor het stoïcisme is dat het gaat om de praktijk; het gaat om de mens in zijn omgeving. Eigenlijk heeft het stoïcisme maar een paar vaste onderwerpen die steeds weer naar voren komen. Dat de wereld niet te voorspellen is; dat veranderingen altijd dichtbij zijn. Hoe kort ons leven eigenlijk is, en hoe weinig invloed wij hebben op de toekomst. Hoe we, in deze omstandigheden, ons het beste kunnen gedragen – of, hoe we in controle en vastberaden kunnen zijn. Maar wat bovenal naar voren komt, is dat onze ontevredenheid en ongelukkigheid veelal ontstaat omdat we ons op de verkeerde dingen richten. Dat wil zeggen, we richten ons voornamelijk op ‘externe zaken’ waar we geen invloed op hebben, en niet genoeg op onze ‘interne zaken’ waar we wel invloed op hebben. Denk hierbij aan dingen zoals onze houding, emoties, en meningen, maar ook het ontwikkelen van de juiste karaktereigenschappen of deugden.

Door de eeuwen heen is het stoïcisme dan ook een toevluchtsoort geweest voor leiders, andersdenkenden, en – in het algemeen – mensen die zich in moeilijke situaties bevonden. Hierin blinkt deze praktische filosofie uit. Je kunt het stoïcisme dan ook zien als een onderdeel in de menselijke gereedschapskist. Het biedt houvast, hulp, en (waar nodig) helpt het ons het leven te verdragen. Het is dan ook geen wonder dat de stoïcijnse filosofie over de jaren heen  steeds weer oplevingen heeft gehad. Keizer-filosoof Marcus Aurelius ging nog een stap verder dan uitsluitend het accepteren van wat je niet kan veranderen. Hij stelde heb álles wat er in je leven gebeurt lief. De wereld kent volgens de stoïcijnen namelijk een gedetermineerde ordening; wat er gebeuren moet, zal gebeuren. Marcus Aurelius spreekt van een innerlijk fort, ‘waarin je je kunt terugtrekken en beschermd weet tegen elke denkbare aanval’. Die burcht is er ‘om de golven van de buitenwereld – en je eigen impulsen – die tegen je aan klotsen tegen te houden, niet om een ander of de wetten van de kosmos te breken’.

In speelfilms is het stoïcisme een geliefd gegeven. Een goed voorbeeld is The Shawshank Redemption (1994), ook wel de beste film ter wereld genoemd. In deze film is te zien hoe Andy Dufresne een innerlijke burcht of fort ontwikkelt, waardoor hij niet alleen bestand is tegen de harde wereld in de gevangenis en zijn impulsen beheerst, maar ook innerlijke vrede uitstraalt. Vanuit deze geesteshouding heeft hij ook de ruimte om er te zijn voor zijn  medegevangenen.

Andere films waarin stoïcisme een rol speelt: Lawrence of Arabia (1962), Star Trek: The Motion Picture (1979), Brother (1997), The Horse Whisperer (1998), Equilibrium (2002), American Splendor (2003), Lincoln (2012), Sand Castles (2014), Acts of Vengeance (2017), Western (2018), Dog (2022), Moonage Daydream (2022).

Bron onder meer: https://denieuwestoa.nl/wat-is-het-stoicisme/

 

 

Menselijke waardigheid

Menselijke waardigheid gaat ten diepste om waarachtig mens zijn, aldus Donna Hicks, deskundige op dit gebied. Hicks stelt dat een belangrijk iets wat we in dit opzicht voor onszelf kunnen doen, ontwikkelen van wat zij noemt “Mandela-bewustzijn” is. Dit houdt in dat we kunnen doen wat Nelson Mandela deed toen hij naar Robbeneiland verbannen werd in 1964, waar hij 27 jaar opgesloten heeft gezeten.

Van Mandela kunnen we leren dat we altijd zorg voor onze menselijke waardigheid kunnen dragen. Anderen kunnen proberen die te beschadigen, zoals de bewakers op Robbeneiland dat bij Nelson probeerden. Echter zoals Mandela zo duidelijk liet zien, kan niemand onze menselijke waardigheid vernietigen zonder onze toestemming. Gelukkig zullen de meesten van ons niet in dergelijke omstandigheden terecht komen, maar we kunnen allemaal ons voordeel doen met aandacht besteden aan hoe we zelf zo volledig mogelijk mens kunnen zijn en, in samenhang hiermee, ook anderen helpen. In feite, stelt Hicks, gaat het om niets minder dan onze verantwoordelijkheid nemen om zorg te dragen voor onze eigen waardigheid en die van anderen.

Andere indrukwekkende voorbeelden, naast Mandela, zijn Mahatma Gandhi, Viktor Frankl, Etty Hillesum, Malala Yousafzai en Candice Mama. Ook in veel films, vaak gebaseerd op of geïnspireerd door ware gebeurtenissen, zien we dat mensen in de meest mensonterende omstandigheden hun menselijke waardigheid niet verliezen. Een recente film en m.i. een absolute aanrader in dit kader is A Hidden Life (2019) gebaseerd op het leven van de Oostenrijkse dienstweigeraar Franz Jägerstätter, die weigert om tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn trouw te zweren aan Adolf Hitler en aldus mee te strijden aan de zijde van het Derde Rijk. In deze film is te zien hoe Franz door te leven vanuit sterke ethische waarden, net als Mandela, innerlijke vrijheid heeft verworven.

Hoe je zorg kunt dragen voor zowel je eigen waardigheid als die van anderen (Jane Adshead-Grant):

  • Draag zorg voor gelijkwaardigheid. Breng de overtuiging in praktijk dat we allemaal dezelfde capaciteit hebben om voor onszelf te denken, onafhankelijk van geslacht, leeftijd, religie en ervaring. Maak anderen op een integere manier deel van je gedachten.
  • Wees zelf zoveel mogelijk op je gemak, en zorg vandaaruit dat anderen zich op hun gemak voelen. Wanneer je jezelf bevrijdt van interne onrust en gejaagdheid, kunnen mensen waar je mee in aanraking komt helderder denken en beter presteren. Vraag anderen naar hun gedachten – “Wat denk jij” – terwijl je jezelf op je gemak voelt en oprechte interesse toont. Dit kan hen een gevoel van waardigheid geven. Het geeft aan: Je doet ertoe,
  • Luister naar anderen zonder hen te onderbreken en zonder oordeel. Luisteren naar anderen met open aandacht is een creatieve kracht. Wanneer we anderen interrumperen ervaart hun brein dit als een aanval. Hun denken wordt als het ware “gekaapt”. De boodschap die we dan uitzenden is “Wat ik wil zeggen is van meer waarde dan wat jij wilt zeggen” wat een overtreding van hun waardigheid kan zijn op dat moment. Als we de belofte aan onszelf nakomen om de ander niet te onderbreken geven we de ander waardigheid.
  • Vier de verschillen die ons menszijn met zich meebrengt en eer de wijze waarop we hetzelfde zijn. Menselijk zijn houdt de paradox “Ik ben niet als jij; ik ben net als jij” in. Wanneer we oprecht (h)erkennen dat elk mens uniek is, en de wijze waarop ze (van ons) verschillen, in elke ontmoeting en elk gesprek aanmoedigen, eren we de waardigheid van de ander. Op dezelfde wijze eren we onze eigen waardigheid als we ons anders zijn in onszelf (h)erkennen, in plaats van in de valkuil te belanden om ons te conformeren aan anderen.
  • Waardeer de kwaliteiten die je in anderen ziet. Merk op wat goed je goed vindt aan iemand en vertel het hem of haar. Merk op wat goed is aan de wereld en deel het.

Voor de liefhebbers een oefening: Kies een film uit, waarin menselijke waardigheid een belangrijke rol speelt, bijvoorbeeld uit de onderstaande filmlijst, en beantwoordt na afloop de volgende vragen:

  • Welke positieve psychologiethema’s heb je in de film gezien (zie eventueel vorige artikelen)? Denk aan kwaliteiten, deugden, emoties, positieve relaties, dingen die mensen volbracht hebben, mindfulness en veerkracht.
  • Welke kwaliteiten vertoonden de karakters? Welke karakters vertegenwoordigen deze kwaliteiten? Is de portrettering realistisch?
  • Ontwikkelde het karakter een nieuwe kwaliteit, of maakte hij of zij gebruik van een bestaande kenmerkende kwaliteit?
  • Welke combinatie van kwaliteiten staan je helder voor de geest? Hoe zijn de kwaliteiten samen gesteld?
  • Met welke obstakels of tegenslagen kregen de karakters te maken? Hoe gebruikten zij hun kwaliteiten om tegenslag te overwinnen? Welke specifieke stappen hebben zij gezet? Hadden zij de tegenslag kunnen overwinnen als ze die kwaliteit niet hadden?

Films waarin menselijke waardigheid een belangrijke rol speelt:

  • Roma, Città Aperta (1945, Italië)
  • It is a Wonderful Life (1946, V.S.)
  • High Noon (1952, V.S.)
  • La Strada (1954, Italië)
  • A Man for All Seasons (1966, Verenigd Koninkrijk)
  • Dersu Uzala (1975, Japan/Rusland)
  • Stalker (1979, Rusland)
  • Das Boot (1981, West-Duitsland)
  • Gandhi (1982, India/Verenigd Koninkrijk)
  • Eleni (1985, V.S.)
  • To Live (1994, China)
  • The Shawshank Redemption (1994, V.S.)
  • Letters from Iwo Jima (2007, V.S.)
  • 12 Years a Slave (2013, V.S./Verenigd Koninkrijk)
  • Long Walk to Freedom (2013, V.S.)
  • Western (2017, Duitsland, Oostenrijk/ Bulgarije)
  • A Hidden Life (2019, V.S./Duitsland)
  • The Secrets of Dumbledore: Fantastic Beasts (2022, Groot Brittannië/V.S,)

Leven en werken met toewijding, plezier en passie

“I will play my last note in the grave”(pianist Rubén González op zeer hoge leeftijd in  Buena Vista Social Club: Adios)

Mensen zoals Ruben González benaderen het leven met een zekere mate van opgewektheid; ze doen dingen niet halfhartig en (be)leven het leven als een avontuur!

Uit onderzoek is gebleken dat deze levensinstelling sterk samenhangt met welbevinden en dus zeker de moeite waard is om na te streven. Deze levensinstelling die in het Engels zest wordt genoemd is gerelateerd aan élan vital, een term die gemunt is door de filosoof Henri Bergson. Élan vital verwijst naar de essentie van het leven én de energie die nodig is om evolutionair gezien vooruitgang te bewerkstelligen. In dit opzicht vitale mensen zijn zich bewust van de vergankelijkheid van het leven; zij besluiten echter om het leven zo volledig mogelijk te leven en de stagnatie te vermijden die het leven van zoveel mensen kenmerkt. Zij laten zich dan ook niet snel uit het veld slaan door tegenslag.

Vitale mensen zijn over het algemeen gezond en gaan er niet vanuit dat ouder worden onvermijdelijk samenhangt met achteruitgang. Zij geloven in zichzelf en zijn in staat om in zichzelf de energie aan te boren die nodig is om hun dromen te verwezenlijken en hun plannen uit te voeren. Vitale mensen stralen een bepaald levendigheid uit die niet gebonden is aan leeftijd. Een goed voorbeeld is de legendarische groep oudere Cubaanse muzikanten in de film Buena Vista Social Club:Adios (2017), waar Ruben González ook deel van heeft uitgemaakt. De Buena Vista Social Club vergaarde overigens wereldroem met hun hit ‘Chan Chan’. Als je hem nog niet gezien hebt, ga hem zien zou ik zeggen want je weet niet wat je meemaakt.

Praktische toepassingen:

  • Het lijkt een open deur, maar het is erg belangrijk. Zorg ervoor dat je goed eet, drinkt, slaapt en beweegt. Zo heb je een goede basis om met de volgende tips aan de slag te gaan.
  • Wees je bewust van je dromen en doelen in het leven en probeer ze te verwezenlijken. Waar kom je je bed vooruit? Wat zijn je passies, naast je verplichtingen als bijvoorbeeld werk (wat natuurlijk ook je passie kan zijn)? Zing bijvoorbeeld in een koor of bespeel een instrument. Ga op dansles of beoefen een kunstvorm.
  • Probeer van elke dag zoveel mogelijk een “monument” te maken door de dingen zoveel mogelijk met aandacht en liefde te doen. Dit is een uitstekende manier om in het moment te leven, waardoor tobberijen over het verleden of zorgen over de toekomst op de achtergrond geraken. Mensen die zoveel mogelijk in het moment leven voelen zich zonder meer vitaler!
  • Boekentips: De blue-zones methode door Dan Buettner (2015) en Ikigai door Héctor Garcia (2016).
  • Bekijk films waarin vitaliteit een belangrijke rol speelt. In veel films staan de (hoofd) personages voor de opdracht in zichzelf te (leren gaan) geloven en zich met toewijding en al hun levensenergie te richten op hun levensdoelen, waardoor zij een belangrijke inspiratiebron voor ons kunnen zijn. In aanvulling hierop kunnen films die muziek, dans of sport als onderwerp hebben ons als het ware belevendigen door hun aanstekelijke werking.

Films en documentaires als inspiratiebron om met (meer) toewijding, passie en plezier te leven en te werken:

Buena Vista Social club (1999, Duitsland,/Cuba/V.S./Verenigd Koninkrijk/Frankrijk)

Young@ Heart (2007, Verenigd Koninkrijk)

Departures (2008, Japan)

Amelia (2009, V.S/Canada)

Vision (2009, Duitsland)

Die Friseuse (2010, Duitsland)

We Bought a Zoo (2011, V.S.)

Jiro Dreams of Sushi (2011, Japan)

Chef (2014, V.S.)

Fucking Perfect (2014, Nederland)

The Hundred-Foot Journey (2014, V.S.)

An (2015, Japan)

Lalaland (2016, V.S.)

Buena Vista Social Club: Adios (2017, V.S./Verenigd Koninkrijk/Cuba)

Hors Normes (2019, Frankrijk)

The Singing Club (2019, Verenigd Koninkrijk)

 Bronnen onder meer:

Positive Psychology at the Movies 2; Using Films to Build Characterstrenghts and Well-Being. 2nd Edition. Niemiec, R.M., Wedding, D. (2014). Boston: Hogrefe Publishing.

340 Ways to Use VIA Character Strenghts by Tayyab Rashid & Afroze Anjum. University of Penssylvania, 2005.

Spirituele doorbraakervaringen en innerlijke verrijking, waaronder in speelfilms!

Wake up, Neo!

The Matrix (1999)

Doorbraakervaringen, zoals bijvoorbeeld een mystieke ervaring of een bijna-doodervaring, zijn zeer belangrijke veroorzakers van veranderingen in de menselijke psyche en hebben aan de basis gestaan van de wereldculturen, aldus filosoof en theoloog Harry  Moody (1997).

Eigenlijk is het vreemd dat er tot nu toe zo weinig aandacht aan is besteed door de intellectuele bovenlaag. In het ergste geval worden ze als een vorm van psychopathologie gezien terwijl het misschien wel de meest heilzame ervaringen zijn die een mens in zijn of haar leven kan hebben, benadrukt Moody. Zo beschouwde William James dergelijke ervaringen als het meest accurate beeld dat we van de ziel kunnen krijgen, aldus Moody, die stelt dat één van de kenmerken van mystiek bewustzijn is dat de ervaring onuitsprekelijk is. Een moment van doorbraak laat ons zien dat de conventionele manieren waarop we hebben geleerd na te denken over godsdienst, geloof en God oppervlakkig en inadequaat zijn. Dat is de reden dat Paulus verwijst naar de openbaring tijdens zijn doorbraakervaring door middel van de uitdrukking “onuitspreekbaar geschenk”. Als we zo’n moment hebben beleefd,  begrijpen we opeens dat het gewone bewustzijn niet in staat is de raadselen van dit soort momenten te begrijpen; we zien in dat begrippen als eeuwigheid, God, liefde en dood alleen volkomen kunnen worden ervaren, aldus Moody.

Moody stelt dat het begrip “doorbraak” langzaam maar zeker uit de gratie is geraakt. Echter aan het einde van de jaren zestig, na een halve eeuw psychoanalyse, werd duidelijk dat de methoden van de psychotherapie allesbehalve een immer werkzaam wondermiddel waren, benadrukt hij. Freud had,  ten onrechte, al helemaal geen hoge pet op van mystieke ervaringen. Gelukkig komt de aandacht voor deze ervaringen weer terug. Hoewel sommigen beweren dat een dergelijke ervaring niet meer dan een trucje van de hersenen is, zijn er aanwijzingen vanuit de kwantumfysica dat ons bewustzijn wel degelijk kan bestaan buiten de hersenen om. Bernardo Kastrup (auteur, filosoof en computerwetenschapper)  benadrukt  dat we op aarde als het ware gedissocieerd zijn van een extra bewustzijnslaag, waar we als we sterven (of op aarde een doorbraakervaring hebben) weer mee in contact kunnen komen! Bovendien, en dat is misschien nog wel het belangrijkste, is dat mensen die tijdens hun leven een dergelijke ervaring hebben meegemaakt, nadien meer vanuit hun “hogere ik” oftewel vanuit universele waarden gaan leven, zoals liefde en dankbaarheid in plaats vanuit overlevingsemoties zoals angst en woede. Denk bijvoorbeeld aan Saulus die Paulus werd. Kortom, het is zowel een heilzame ervaring voor de betrokkene als voor de (kleinere of grotere) wereld waarin  hij of zij leeft.

Enkele voorbeelden van speelfilms waarin doorbraakervaringen een belangrijke rol spelen:

It is a Wonderful Life (1946), Jonathan Livingston Seagull (1973). A Christmas Carol (1997), The Matrix (1999), Groundhog Day (1993), Little Buddha (1993), The Trumanshow (1998), The Legend of Bagger Vance (2000), The Shack (2017).

 Bron:

 Passages van de ziel; de vijf fasen van spirituele ontwikkeling in de grote wereldreligies en in ons eigen leven op weg naar innerlijke verrijking. geschreven door de filosoof  H.R. Moody (1997

 

 

 

De terugkeer naar de Bron

The function of the One is now to return to the Source

Matrix Reloaded (2003)

De hierboven genoemde metafoor beschrijft de reis als een ervaring van transformatie; je vertrekt vanuit huis waarbij je de gewone, familiare wereld achter je laat, reist naar een plaats ver weg of naar een magische “andere wereld”, waardoor je verandert wordt. Vervolgens reis je terug naar de plaats waar je familie en vrienden wonen, of je stam, je volk, om vervolgens op een nieuwe manier verder te leven. De hier beschreven metafoor heeft eerder de transformatieve kwaliteit van een terugreis dan een heenreis. Het menselijk leven wordt hierbij gezien als een vorm van verbanning, een vreemde omgeving waarin je je een buitenstaander voelt en van waaruit je wilt terug keren naar je werkelijke thuis, de plaats waar je vandaan kwam, je bron en je oorsprong. Het leven zelf kan gezien worden als een grote heenreis, die een aanvang neemt bij de geboorte met als doel om tijdens ons aardse leven te leren en te exploreren. Het pad van spirituele evolutie wordt gezien als een naar binnen keren, terugkerend naar de wereld van geest en Licht waar we vandaan zijn gekomen. De transformatieve terugreis kan vergeleken worden met de ervaring van een “ontwaken” en een “dood-hergeboorte” (zie eerder behandelde metaforen). Deze reis wordt ook wel beschreven als een (proces van) verhoging van bewustzijn. In zowel Westerse als Aziatische tradities, is het terugkeerthema een essentiële component van spirituele leerscholen.

In een typisch transformatieproces, nadat iemand een  “ontwaken” of een doorbraakervaring heeft meegemaakt, wordt de dagelijkse, vertrouwde wereld ervaren als vreemd, alsof je er niet echt toe behoord. Al heb je maar een glimp meegemaakt van de hogere rijken van bewustzijn, als je het zonlicht hebt ervaren, buiten de Grot van Plato, dan kun je je verloren voelen omdat je je niet echt meer verbonden voelt met het oude, de illusoire schaduwen binnen de gevangenisgrot. Zie bijvoorbeeld het gedicht van astronaut Wubbo Ockels beschreven bij de metafoor van Ontwaken uit de droom van de realiteit. Echter, je bewust worden van de conditie van verbanning of vervreemding, is altijd de eerste stap om de terugreis te aanvaarden! Veel gevoelige individuen ervaren op een zeker moment dat er ergens in hun leven een vergissing gemaakt is: ze zijn op de verkeerde plaats, of in de verkeerde eeuw geboren, verloren in een woestenij, of op drift geraakt in een oceaan van illusies.

Bovengenoemd thema is terug te vinden in boeken zoals De Vreemdeling van Albert Camus, The Outsider van Colin Wilson of Vreemdeling in een Vreemd Land van Robert Heinleich. Ook in films is dit onderwerp natuurlijk terug te vinden! Voorbeelden hiervan zijn Jonathan Livingston Seagull (1973), The Man Who Felt to Earth (1976), , Little Buddha (1993), The Prince of Egypt (1998), The Matrix Trilogy[1] (1999-2003), en The Lord of the Rings Trilogy (2001-2003).

Boekentip: In Passages van de ziel; de vijf fasen van spirituele ontwikkeling in de grote wereldreligies en in ons eigen leven op weg naar innerlijke verrijking geschreven door de filosoof  H.R. Moody (1997) wordt (onder meer) de fase van de terugkeer uitgebreid beschreven. Een aanrader!

Bron onder meer: The Unfolding Self. Varieties of Transformative Experience (1998). R. Metzner. Origin Press.

 

[1] Inmiddels is in 2021 ook de Matrix 4 uitgebracht.

Reis naar de plaats van Visie en Kracht

Some journeys take us far from home. Some adventures lead us to our destiny.

The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe (2005)

Het gevoel van onze beweging door de altijd veranderende stroom van levenservaringen als een reis,  is een ervaring die veel mensen kennen. Ons leven is als een reis, met een begin, een midden, en een eind; het betreft een uitgaan, zich uitbreidend in de wereld, een terugkeer, of een zich vestigen. Zowel de mystiek als de mythologie van over de gehele wereld spreken over transformatie in termen van een reis naar een ander land, langs een rivier, een berg op, door de wildernis, naar de diepten van de aarde, of een zoektocht naar een verborgen kasteel vol wonderen.  Het doel van de reis is altijd  ons eigen Zelf, ons centrum, de kern van het zijn. Als onze reis succesvol is geweest, is de wereld als het ware getransformeerd, dat wil zeggen dat we met een frisse blik, een nieuwe wereld zien. De succesvolle reiziger is nu bekrachtigd als een leraar, genezer of een ziener.

De Reis van de Held of de monomythe kan gezien worden in termen van metaforische, mythologische en symbolische beeldspraak. De metafoor kan een fysieke reis betreffen waarin het karakter door het land reist of naar onbekende landen en culturen. De reis kan echter ook een puur psychologische reis betreffen (emotioneel en cognitief) waarin het karakter op een plaats verblijft maar door of over obstakels, stressoren, pieken en dalen reist en uiteindelijk op de een of andere manier veranderd is. De spirituele metafoor, de “donkere nacht van de ziel” (Johannes van het Kruis) benadrukt de noodzaak om door de pijn heen te gaan zodat uiteindelijk genade en vrede ervaren worden als de reis beëindigd is . Het reismotief is gerelateerd aan  vele kwaliteiten of sterke kanten. Bijvoorbeeld:  Alvin Straight in The Straight Story (1999) is op een interessante fysieke reis waarbij hij  op zijn grasmaaier door verschillende staten in de V.S. reist; op een ander niveau, vertegenwoordigt zijn reis een vergevingsproces.  In de film The Way (2011) probeert een vader met het overlijden van zijn zoon om te gaan  door de beroemde El Camino te lopen. Voor de vader wordt deze reis een helende reis die hem helpt om zijn zoon zowel te herdenken, te eren als in het reine te komen met zijn verlies door de reis af te maken die zijn zoon gestart was. Sommige gedeelten van de reis loopt hij alleen en andere gedeelten met de steun van anderen. Voor de vader is het een geheiligde reis.

De heldenreis is een geliefd thema bij regisseurs en is dan ook in veel films aan te treffen.  Hieronder enkele voorbeelden. Een aantal klassiekers zijn: E.T. (1982), Gone with the Wind (1939), Pretty Woman (1989), Ghost (1990), Beauty and the Beast (1991), Dances with Wolves (1990), Cinderella (1950), de Star Wars– en de Indiana Jones films die allemaal een held(in) hebben die naar een nieuwe spirituele of culturele wereld reist (Rockefeller, 1994). In aanvulling hierop zijn vele andere films op dit thema gemaakt. Wie kent niet The Lord of the Rings trilogie! Een oudere film die ook niet onvermeld mag blijven is The Trumanshow (1998). Meer recente films  die ik kan aanbevelen zijn onder meer The Leisure Seeker (2017) ),The Last Right (2019) , Supernova (2020) en C’mon C’mon (2021).

Bronnen:

Positive Psychology at the Movies 2. Using Films to Build Character Strenghts and Well-Being. 2nd Edition. Niemiec, R.M., Wedding, D. (2014). Boston: Hogrefe Publishing

The Unfolding Self. Varieties of Transformative Experience (1998). R. Metzner. Origin Press.

 

 

Het ontvouwen van de Levensboom

“Help each other. Love everyone. Every leaf. Every ray of light. Forgive.”

Mrs O’Brien in The Tree of Life (2011)

 De levensboom vertegenwoordigt het leven zelf en is een bron van al het andere leven dat elk organisch wezen nodig heeft. Door alle culturen en subculturen heen, zich uitstrekkend van de Maya’s tot de Kelten, is de levensboom door de eeuwen heen een terugkerend thema. Ook is dit archaïsche mystieke symbool terug te vinden in religie en mythologie. De veelvoudige vertakte vorm van de boom symboliseerde bescherming, schaduw, voeding, beschutting, vruchtbaarheid, geboorte, regeneratie, stabiliteit en continuïteit. De schijnbare wonderbaarlijke  altijd vernieuwende groei van de boom, van zaadkernel tot bloeiende of fruitdragende reus, werd gezien als een metafoor voor het proces van het menselijk leven zelf. Denk hierbij aan groei, ontwikkeling, extensie en ontvouwing. In relatie tot transformatie symboliseert de boom het opstijgen van de geest of bewustzijn, van de “aarde”, van het materiele natuurlichaam tot de “hemel” van geest-godsbewustzijn. Net als bomen zijn we “geworteld in de aarde en gekroond met licht”; ons wezen is gegrond in de onbewuste donkerte van de materie, groeit en breidt zichzelf uit door het leven heen en reikt omhoog in de “hogere” rijken van ons bewustzijn. De boom is bij uitstek een symbool van groei, vernieuwing en transformatie. Het beeld van de boom is zo krachtig en numineus dat we duidelijk te maken hebben met een archetype in Jungiaanse zin.

Binnen het Boeddhisme zou Gautama Boeddha “Inana” bereikt hebben als gevolg van langdurige meditatie onder een Bohdiboom. In de Noorse mythologie, wordt de levensboom Yggdrassil genoemd in de “Poëtische Edda”. De Yggdrasil vertakt zich door het universum en is tegelijkertijd ook het universum. Er wordt over gezegd dat de levensboom Yggdrasil de negen rijken bij elkaar houdt. In hoofdstuk 2, vers 9 in het boek Genesis, vertelt de Bijbel dat de Levensboom heilig is voor de tuin van Eden. Deze boom bevat de kennis van al het goede en kwade dat bestaat.

Ook in films zien we deze metafoor weer terug komen. Terrence Malick regisseerde The Tree of Life, een filosofisch meesterwerk waarbij hij de gehele menselijke ervaring uitlegt aan de hand van het leven van Jack, die de oudste zoon is van een familie. Jack moet  diverse worstelingen het hoofd bieden om een man te worden. De film The Tree of Life kan gezien worden als een reis waarin Jack probeert zich te verzoenen met zijn vader, maar waarbij hij ook moet leren omgaan met de moderne wereld terwijl hij tegelijkertijd zoekt naar de ware zin van het leven.

The Unfolding Self. Varieties of Transformative Experience (1998). Ralph Metzner. Origin Press.