De universele symbooltaal in de speelfilm: 12 sleutelmetaforen

De taal van symbolen is de gemeenschappelijke taal van de mensheid. Het is de taal die we nog steeds gebruiken en begrijpen – in dromen, in poëzie en kunst, in de visies en stemmen die ons vertellen over het heilige en het mysterie (Ralph Metzner)

 In de vorige blog is, aan de hand van de Theorie van Positieve Desintegratie (Kazimierz Dabrowski), beschreven hoe ontwikkeling in de volwassenheid of persoonstransformatie er globaal en idealiter uitziet. In de volgende blogs komen twaalf sleutelmetaforen aan de orde die het proces van menselijke evolutionaire groei beschrijven. Deze keren niet alleen keer op keer terug in de wereldliteratuur en de heilige tradities van over de hele wereld, maar ook in speelfilms!

Deze metaforen (ook wel archetypen, dieptestructuren of primordiale beelden genoemd) kunnen dienen als wegwijzers op onze ontwikkelingsweg. Ze zijn niet alleen helpend voor mensen die er bewust voor kiezen om zichzelf te ontwikkelen, zoals monniken en nonnen of andere (spirituele) zoekers. Ook mensen die onverwacht met een crisis geconfronteerd worden en daardoor een onbekend (psychologisch) gebied betreden, kunnen baat hebben bij culturele bronnen, zoals bijvoorbeeld een speelfilm, waarin dergelijke metaforen voorkomen. Een goed voorbeeld hiervan is The Trumanshow (1998), die gebaseerd is op de mythe van de Grot van Plato. Hieronder volgt de eerste metafoor.

  1. Ontwaken uit de droom van de realiteit

Wake up, Neo (The Matrix)

Deze metafoor, die het proces van bewustwording beschrijft als een “ontwaken”, wordt aangetroffen in het Christendom, het Hindoeïsme, het Soefisme,  het Judaïsme en het gnosticisme. Ook is deze stijlfiguur  terug te vinden in een groot deel van de folklore, mythologie en literatuur en, zoals hierboven beschreven is, ook in de speelfilm. De ervaring van ontwaken wordt gekenmerkt door een uitgebreider bewustzijn, een meer objectieve perceptie van de realiteit en een groter gevoel van  in het hier en nu zijn. De filosoof Heraclites stelde al dat “Zij die slapen leven elk in een private wereld en zij die ontwaakt zijn leven in de ene Grote Wereld.’’ Wanneer iemand ontwaakt, is diegene zich niet alleen meer bewust van zowel diens meest innerlijke zelf, maar ook  van de wereld rondom zich heen; zo iemand staat meer in contact met het verleden alsook met toekomstige mogelijkheden. Religieuze, spirituele, maar ook wijsheidstradities benadrukken het belang van ontwaken omdat deze conditie niet alleen het individu zelf ten goede komt, maar ook de gemeenschap als geheel. Het kan hierbij zowel om een meer geleidelijk proces als om een plotseling ontwaken gaan, bijvoorbeeld door het meemaken van een levenscrisis.

Het onderstaande  gedicht, geschreven door astronaut en hoogleraar  Wubbo Ockels is een goed voorbeeld van de metafoor van ontwaken. Hierin is ook duidelijk te zien hoe hij, hiermee gepaard gaand, een grotere wereld ervaart (zie de opmerking van Heraclites).

Vanuit de kleine kamer van mijn bestaan
kijk ik met een observerende blik
naar dat wat zich achter glas bevindt
een scheiding van werelden
die vrijwel iedereen ontgaat
maar ik zie het als geen ander
hoe die wereld te klein kan voelen
te klein om weer naar terug te gaan
de angst de vorige onzin tegen te komen
de angst het mooie heldere gevoel
dat nu in elke hoek van mijn hersenen zit
te verliezen door de afleiding
van het dagelijks leven
tranen sluiten mijn observatieWubbo Ockels (2006)

Hieronder volgen een aantal films en documentaires waarin de metafoor van ontwaken uit de droom van de realiteit centraal staat.

  • Sneeuwwitje (1937. V.S.)
  • Doornroosje (1959, V.S.)
  • Groundhog Day (1993, V.S.)
  • Little Buddha (1993, V.S.)
  • The Trumanshow (1998, V.S.)
  • Fight Club (1999, V.S.)
  • The Matrix (1999, V.S./Australië)
  • The Legend of Bagger Vance (2000, V.S)
  • Spring, Summer, Fall, Winter…and Spring (2003, Zuid-Korea)
  • The Island (2005, V.S.)
  • The Dhamma Brothers (2007, V.S.)
  • Inner Worlds, Outer Worlds (2012, Canada)
  • Awake the Life of Yogananda (2014, V.S.)
  • Samadhi (2017, Canada)
  • Samadhi: Part 2 – It’s Not What You Think (2018, Canada)
  • The Wisdom of Trauma (2021, Canada)

Bron:

The Unfolding Self. Varieties of Transformative Experience (1998). Ralph Metzner. Origin Press.

 

De speelfilm en de ontwikkeling van het Zelf 

‘No form of art goes beyond ordinary consciousness as film does, straight to our emotions, deep into the twilight room of the soul.’

Ingmar Bergman (filmregisseur)

De speelfilm staat in een oeroude traditie die zijn wortels heeft in de inwijdingen van het oude Egypte en Griekenland en zich vandaaruit via onder meer via mythen, middeleeuwse mystiek en sprookjes voortzet tot in de hedendaagse (waaronder de Jungiaanse en de positieve) psychologie.

Films kunnen ons helpen om ons in ons leven te oriënteren en om onszelf als mens, vooral emotioneel en spiritueel, te ontwikkelen. Volgens Frank Mc Connell weten we op een basaal niveau, als we een boek lezen of naar een film kijken, dat wij  de held of heldin zijn of zouden kúnnen zijn. Wij zijn Andy in The Shawshank Redemption, George Bailey in It is a Wonderful life, Eric Hazelhoff Roelfzema in Soldaat van Oranje of Antonia in de film Antonia. En uit al deze “alsof” zelven, allemaal versies van ons eigen zelf-in-wording, kunnen we een “beter” zelf worden, dan we waren voor we het boek lazen of er deelgenoot van werden door een film, aldus  McConnell .

Volgens MCConnell kunnen verhalen onze levens als het ware redden omdat we, afhankelijk van het soort verhaal waarin we ons bevinden, een zekere verantwoordelijkheid hebben, een zekere relatie, zowel met onszelf als met de mensen cq de wereld om ons heen. Wij zijn altijd een Held of een Heldin, maar in de verschillende “werelden” van het verhaal kunnen we verschillende soorten helden of heldinnen zijn. We kunnen onszelf bijvoorbeeld een slachtoffer (blijven) voelen van een situatie met alle (negatieve) gevolgen voor onszelf of onze omgeving of er (hoe moeilijk ook) een uitdaging in proberen te zien waaraan we onszelf kunnen ontwikkelen, hetgeen een heilzame invloed kan uitoefenen op ons geestelijk en lichamelijk welzijn, maar ook op onze relaties met anderen.

De vraag is dan natuurlijk hoe die ontwikkeling er (globaal )uit ziet. Persoonlijk vind ik het schema uit de Theorie van de Positieve Desintegratie (TPD) van de Poolse psycholoog en psychiater Kazimierz Dabrowski dat hieronder is afgebeeld in dit kader heel bruikbaar.

De ontwikkeling van individu tot persoonlijkheid

1.       Van lagere naar hogere waarden
2.       Van egocentrisch naar alterocentrisch (de ander centraal)
3.        Van impulsief en reflexmatig naar reflectief en zelfgestuurd
4.       Van “socializen” naar sterk betrokken zijn bij anderen
5.       Van gericht zijn op sociale normen naar gericht zijn op idealen
6.       Van automatisch naar autonoom gedrag
7.       Van conformistisch naar authentiek gedrag
8.       Van relativisme van waarden naar een universele hiërarchie van waarden
9.       Van imitatie naar creatief gedrag
10.     Van  bepaald door erfelijkheid en omgeving naar zelfbepaald leven
11.      Van traditionele religie (bescherming, macht) naar eigen mystieke          ervaringen
12.      Van voorwaardelijke en zelfzoekende liefde naar allesomvattende liefde

Zie https://nl.wikipedia.org/wiki/Theorie_van_positieve_desintegratie) voor meer informatie over deze theorie.

Een goed voorbeeld van een speelfilm die de ontwikkeling van individu naar persoonlijkheid  op weergaloze (en humoristische!) wijze laat zien is de film Groundhog Day (1993). Het script voor deze film is geschreven door een zen-boeddhist die aan de westerse wereld wilde laten zien hoe verlichting eruit ziet. In deze film is te zien hoe de aanvankelijk egocentrische en narcistische weerman Phil Connors na het doormaken van vele ( vaak door hem zelf veroorzaakte) crises eindelijk tot het bewustzijn komt waar het in het leven werkelijk om gaat. Waar hij zichzelf steeds vooral een slachtoffer van de situatie voelde en (vandaaruit) anderen onheus bejegende, wordt hij uiteindelijk een weldoener voor jong en oud. Niet alleen is hij  daardoor zelf gelukkiger, maar hij is ook een zegen voor anderen geworden en doet dus eindelijk zijn naam eer aan!

9 juni 2021 Aanvulling voor degenen die geïnteresseerd zijn (geraakt) in de theorie van de positieve desintegratie  (TPD) van Dabrowski: Van Jolanda Scherpenzeel, deskundige op dit gebied, hoorde ik dat de film Prinses Kaguya  (2014) heel goed aansluit bij de theorie. Op een bijzondere manier zie je allerlei zaken van de TPD terugkomen en verfilmd worden in het proces van persoonlijke groei van prinses Kaguya. Meerlagigheid, intensiteit, desintegratie, zingevingsvragen, al deze onderwerpen zie je op een inspirerende manier verfilmd, aldus Jolanda.

Bronnen onder meer:

McConnell, F. (1979). Storytelling en Mythmaking: images from film and literature. New York: Oxford Press.

Hammann, J. (2007). Die Heldenreise im Film. Frankfurt am Main: Zweitausendeins.

Robert W. Sullivan (2017). Cinema Symbolism: A guide to esoteric imagery in popular movies (second edition). Deadwood Publishing.

 

 

 

Veerkracht: het vermogen om te herstellen van stress en tegenslag

Als het niet binnen je bereik ligt om een situatie die je pijn bezorgt te veranderen heb je nog altijd de keuze om te bepalen met welke houding je dit lijden zult confronteren (Viktor Frankl)

The flower, that blooms in adversity, is the most rare and beautiful  of all (Mulan)

 Veerkracht is het vermogen om te herstellen van stress en tegenslag. Als er iets naars of verdrietigs gebeurt, kun je je behoorlijk ellendig voelen. Dat is normaal. Sterker nog: het voelen en accepteren van je emoties is het begin van een veerkrachtige reactie. Na verloop van tijd veer je vanuit die stress of dat verdriet, beetje bij beetje, weer terug naar je gewone zelf. Of misschien zelfs naar je betere zelf!

De voordelen van veerkracht.
Zakken voor een examen, een scheiding, ontslag, de dood van iemand waar je van houdt: groot verdriet en heftige tegenslag horen bij het leven. Met veerkracht zorg je dat je er, wat er ook gebeurt, weer bovenop komt. Soms zelfs sterker of wijzer dan voorheen! Maar gun jezelf de tijd om terug te veren. Dat maakt veerkracht ook iets anders dan altijd maar sterk zijn. Dan verander je niet. Juist het doorvoelen van de emoties en ze accepteren, is de voorwaarde voor groei.

 Tips om meer mentale veerkracht te ontwikkelen:

  1. Zeg direct ‘stop’ tegen gepieker als je gedachten de verkeerde kant opgaan. Breng je aandacht heel bewust terug naar het nu. Als je je volledig concentreert op wat je nu ziet, proeft en ruikt, kun je niet meer piekeren over wat nog moet komen.
  2.  Sta elke dag stil bij wat mooi en goed is in je leven, ontwikkel vaardigheden om ‘vanzelf’ het positieve te zien, bijvoorbeeld door bewust stil te staan bij dingen waar je dankbaar voor bent.
  3. Kom uit de slachtofferrol. Schuif je verantwoordelijkheid niet af op anderen, maar kijk wat jezelf kunt doen om je situatie beter te maken.
  4. Bedenk: nare of moeilijke dingen hoeven niet altijd zo te blijven. Geef wel je gevoelens de ruimte, maar blijf er niet in hangen. Ga ook hier weer op zoek naar wat jezelf kunt veranderen, dan heb je ook kans om je weer gelukkig(er) te gaan voelen.
  5. Kies was je aandacht geeft. Maak je niet druk om dingen waar je geen invloed op hebt, daardoor ga je je steeds machtelozer of bozer voelen. Verspilling van energie dus! Kies daarom bewust welke zaken jouw energie en emoties waard zijn. Vraag je steeds af: kan ik hier iets aan doen? Zo ja, bedenk dan welke stap je kunt zetten. Is het antwoord ‘nee’? Richt je aandacht dan op iets anders.
  6. Stop in gedachten elk probleem (en de bijbehorende emoties) in een denkbeeldige la en doe die goed dicht. Trek vervolgens een la tegelijk open. Dat geeft je rust om helder te blijven denken
  7. Houd op met doemscrollen. Kijk niet teveel naar negativiteit en ellende op sociale media. Kies een paar (vaste) momenten per dag waarop je je laat informeren. Als je zo positief mogelijk blijft kun je een inspiratiebron zijn voor de mensen om je heen!
  8. Lees boeken en bekijk films over mensen die over mentale veerkracht beschikken.

Films waarin veerkracht een belangrijke rol speelt:

  • It’s a Wonderful Life (1946, V.S.)
  • Ikiru (1952, Japan)
  • The Apu Trilogy (1955-1959, India)
  • The Thin Blue Line (1988, Verenigd Koninkrijk)
  • Three Colours: Blue (1993, Frankrijk/Polen/Zwitserland)
  • The Shawshank Redemtpion (1994, V.S.)
  • La Vita è Bella (1997, Italië)
  • Mulan (1998, V.S.)
  • All About My Mother (1999, Spanje/Frankrijk)
  • Dancer In The Dark (2000, Denemarken)
  • Time of the Wolf (2003, Frankrijk/Oostenrijk/Duitsland)
  • The Pursuit of Happyness (2006, V.S.)
  • The Diving Bell and the Butterfly (2007, Frankrijk/V.S.)
  • Dear Zachary: A Letter To A Son About His Father (2008, V.S.)
  • Rust And Bone (2012, Frankrijk/België)
  • Jagten (2012, Denemarken)
  • Kathy Says Good Bye (2016, VS/Frankrijk)
  • Leave No Trace (2018, V.S)

Bronnen onder meer:

Mentaal Vitaal, Trimbosinstituut
Saskia Engbers (25-08-2020) Gezondheidsnet
Tasteofcinema.com

Menselijke waardigheid

Vrijheid, moraliteit en menselijke waardigheid van het individu bestaan  uit het volgende: dat men goed doet, niet omdat men hiertoe gedwongen wordt, maar omdat men het vrijelijk bedenkt, het wil en het liefheeft.

naar Mikhail Bakunin

Majoor Schlegel: Teken en je bent vrij.
Franz Jägerstätter: Ik ben al vrij,

A Hidden Life (2019)

Menselijke waardigheid is een  begrip dat niet gemakkelijk te definiëren valt. Volgens Donna Hicks, deskundige op het gebied van menselijke waardigheid, gaat het ten diepste om waarachtig mens  zijn. Hicks stelt dat een belangrijk iets wat we in dit opzicht voor onszelf kunnen doen, ontwikkelen van wat zij noemt “Mandela-bewustzijn” is. Dit houdt in dat we  kunnen doen wat Nelson Mandela deed toen hij naar Robbeneiland verbannen werd in 1964, waar hij 27 jaar opgesloten heeft gezeten.

Van Mandela kunnen we leren dat we altijd zorg voor onze menselijke waardigheid kunnen dragen. Anderen kunnen proberen die te beschadigen, zoals de bewakers op Robbeneiland dat bij Nelson probeerden. Echter zoals Mandela zo duidelijk liet zien, kan niemand onze menselijke waardigheid vernietigen zonder onze toestemming. Gelukkig zullen de meesten van ons niet in dergelijke omstandigheden terecht komen, maar we kunnen allemaal ons voordeel doen met aandacht besteden aan hoe we zelf zo volledig mogelijk mens kunnen zijn en, in samenhang hiermee, ook anderen helpen. In feite, stelt Hicks, gaat het om niets minder dan onze verantwoordelijkheid nemen om zorg te dragen voor onze eigen waardigheid en die van anderen.

Andere indrukwekkende voorbeelden, naast Mandela, zijn Mahatma Ghandi, Viktor Frankl, Etty Hillesum, Malala Yousafzai en Candice Mama. Ook in veel films, vaak gebaseerd op of geïnspireerd door ware gebeurtenissen,  zien we dat mensen in de meest mensonterende omstandigheden hun menselijke waardigheid niet verliezen. Een recente film en m.i. een absolute aanrader in dit kader is A Hidden Life (2019) gebaseerd op het leven van de Oostenrijkse dienstweigeraar Franz Jägerstätter, die weigert om tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn trouw te zweren aan Adolf Hitler en aldus mee te strijden aan de zijde van het Derde Rijk.

Hoe je zorg kunt dragen voor zowel je eigen waardigheid als die van anderen (Jane Adshead-Grant):

  • Draag zorg voor gelijkwaardigheid . Breng de overtuiging in praktijk dat we allemaal dezelfde capaciteit hebben om voor onszelf te denken,  onafhankelijk van geslacht, leeftijd, religie en ervaring. Maak anderen op een integere manier deel van je gedachten
  • Wees zelf zoveel mogelijk op je gemak, en zorg vandaaruit dat anderen zich op hun gemak voelen. Wanneer je jezelf bevrijdt van interne onrust en gejaagdheid, kunnen mensen waar je mee in aanraking komt helderder denken en beter presteren. Vraag anderen naar hun gedachten – “Wat denk JIJ” – terwijl je jezelf op je gemak voelt en  oprechte interesse toont. Dit kan hen  een gevoel van waardigheid geven. Het geeft aan: Je doet ertoe,
  • Luister naar anderen zonder hen te onderbreken en zonder oordeel. Luisteren naar anderen met open aandacht is een creatieve kracht. Wanneer we anderen interrumperen ervaart hun brein dit als een aanval. Hun denken wordt als het ware “gekaapt”. De boodschap die we dan uitzenden is “Wat ik wil zeggen is van meer waarde dan wat jij wilt zeggen” wat een overtreding van hun waardigheid kan zijn op dat moment. Als we de belofte aan onszelf nakomen om de ander niet te onderbreken geven we de ander waardigheid.
  • Vier de verschillen die ons menszijn met zich meebrengt en eer de wijze waarop we hetzelfde zijn. Menselijk zijn houdt de paradox “Ik ben niet als jij; ik ben net als jij” in. Wanneer we oprecht (h)erkennen dat elk mens uniek is, en de wijze waarop ze (van ons) verschillen, in elke ontmoeting en elk gesprek aanmoedigen, eren we de waardigheid van de ander. Op dezelfde wijze eren we onze eigen waardigheid als we ons anders zijn in onszelf  (h)erkennen, in plaats van in de valkuil te belanden om ons te conformeren aan anderen.
  • Waardeer de kwaliteiten die je in anderen ziet. Merk op wat goed je goed vindt aan iemand en vertel het hem of haar. Merk op wat goed is aan de wereld en deel het.

Voor de liefhebbers een oefening:  Kies een film uit, waarin menselijke waardigheid een belangrijke rol speelt, bijvoorbeeld uit de onderstaande filmlijst, en beantwoordt na afloop de volgende vragen:

  • Welke positieve psychologie thema’s heb je in de film gezien (zie eventueel vorige blogs)? Denk aan kwaliteiten, deugden, emoties, positieve relaties, dingen die mensen volbracht hebben, mindfulness en veerkracht.
  • Welke kwaliteiten vertoonden de karakters? Welke karakters vertegenwoordigen deze kwaliteiten? Is de portrettering realistisch?
  • Ontwikkelde het karakter een nieuwe kwaliteit, of maakte hij of zij gebruik van een bestaande kenmerkende kwaliteit?
  • Welke combinatie van kwaliteiten staan je helder voor de geest? Hoe zijn de kwaliteiten samen gesteld?
  • Met welke obstakels of tegenslagen kregen de karakters te maken? Hoe gebruikten zij hun kwaliteiten om tegenslag te overwinnen? Welke specifieke stappen hebben zij gezet? Hadden zij de tegenslag kunnen overwinnen als ze die kwaliteit niet hadden?

Films waarin menselijke waardigheid een belangrijke rol speelt:

  • Roma, Città Aperta (1945, Italië)
  • It is a Wonderful Life (1946, V.S.)
  • High Noon (1952, V.S.)
  • La Strada (1954, Italië)
  • A Man for All Seasons (1966, Verenigd Koninkrijk)
  • Dersu Uzala (1975, Japan/Rusland)
  • Stalker (1979, Rusland)
  • Das Boot (1981, West-Duitsland)
  • Gandhi (1982, India/Verenigd Koninkrijk)
  • Eleni (1985, V.S.)
  • To Live (1994, China)
  • The Shawshank Redemption (1994, V.S.)
  • Letters from Iwo Jima (2007, V.S.)
  • 12 years a Slave (2013, V.S./Verenigd Koninkrijk)
  • Western (2017, Duitsland, Oostenrijk/ Bulgarijë)
  • A Hidden Life (2019, V.S./Duitsland)

Bronnen onder meer:

Ikeda Center for Peace, Learning, and Dialogue; Dignity: The role It Plays In Our Lives an Relationships. A Public talk with Donna Hicks by Mitch Bogen.

MercatorNet (Michael Cook).

https://janeadsheadgrant.com/dignity-part-1-securing-the-bedrock

Positive Psychology at the Movies 2. Using Films to Build Characterstrenghts and Well-Being. 2nd Edition. Niemiec, R.M., Wedding, D. (2014). Boston: Hogrefe Publishers.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Films en mindfulness

Het leven staat alleen in het hier en nu tot onze beschikking. Het verleden is voorbij en de toekomst is nog niet aangebroken.

Boeddha

Het leven gaat vrij snel. Als je niet stopt en af en toe rond kijkt, zou je het kunnen missen.

Ferris Bueller

Mindfulness houdt het van moment tot moment aandacht besteden aan onze ervaringen in. Twee kwaliteiten spelen daarbij een belangrijk rol: zelfregulering met betrekking tot   aandacht en een houding van nieuwsgierigheid, openheid en acceptatie. Mindfulness is het tegenovergestelde van op de automatische piloot leven, een staat van onbewustheid die over  het algemeen een groot deel van ons dagelijks leven uitmaakt.

Mindfulness  lijkt voor sommige mensen misschien een wat zweverig begrip, maar dat is het   absoluut niet.  Integendeel, we zijn in feite pas echt in de realiteit als we zoveel mogelijk met onze volledige aandacht in het hier en nu zijn. Mindfulness helpt ons ook om minder te lijden omdat, als we niet oppassen, we bijna voortdurend bezig zijn met het verleden of de toekomst, wat vaak een tobberige karakter heeft; onze emoties zijn gewoonlijk voor een groot deel van “negatieve” aard. Dat zit nu eenmaal in de evolutie; van oudsher konden we het beste overleven als we ons op het ergste hadden voorbereid. Echter, die overlevingsstand, die vaak gepaard gaat met overlevingsemoties zoals angst, woede of afkeer, kan niet alleen een ongunstige invloed op onze gemoedstoestand hebben, maar ook op ons lichamelijk welzijn.

Met het beoefenen van mindfulness train je het vriendelijk richten van je aandacht. Dat wil zeggen dat je er niet over oordeelt als je merkt dat je aan het piekeren bent of je somber voelt, maar dat je het eenvoudigweg opmerkt en je aandacht terugbrengt naar het hier en nu.  Hierdoor kun je ook je aandacht beter richten op wat je helpt om je beter te voelen,  bijvoorbeeld op je kenmerkende kwaliteiten of sterke kanten (zie voor inspiratie evt.  de voorgaande blogs). Wellicht krijg je energie van het leren van iets nieuws, creatief bezig zijn, lekker te gaan sporten of iets aardigs doen voor een ander.

 Mindfulness en films:
Door mindful naar een film te kijken kun je extra profiteren van de deugden en/of kwaliteiten die in de film aan bod komen, in de zin van je erdoor te  laten inspireren. Daarnaast kun je jezelf beter leren kennen door op een niet oordelend manier op te merken welke emoties je bij het kijken ervaart; ook de overlevingsemoties horen erbij en maken je ervan bewust wat belangrijk voor je is! Daarnaast kan het op deze wijze kijken naar een film cathartisch (reinigend) werken doordat er emoties kunnen loskomen, die voorheen vastgehouden werden, zoals bijvoorbeeld verdriet. Hieronder worden tenminste zeven manieren beschreven waarop mindfulness in verband staat met films.

  • Mindful naar films kijken: Hierbij is het belangrijk dat je in contact bent met je ademhaling en je, zonder te oordelen, open stelt voor de ervaring van de film in het huidige moment.
  • Mindfulness opgeroepen in de kijker: De karakteristieken van de film zelf – beelden, geluid, muziek en acties – kunnen mindfulness bij de kijker uitlokken. Dit kan soms leiden tot een diepere staat van absorptie en flow.
  • Mindfulness afgebeeld in films: In onder meer de meditatieve film Walk With Me over de zen-boeddhistische commune in Plum Village onder leiding van Thich Nath Hanh (2017 ) komen verschillende manieren van meditatie aan bod, waaronder mindful wandelen en eten.
  • Mindfulness als karaktertransformatie: In dit soort films zien we vaak dat de hoofdpersoon aandachtige aanwezigheid heeft ontwikkeld, hetgeen leidt tot inzicht en verandering. Ook zien we vaak dat diegene daardoor veel “opgeruimder” wordt. Dit wordt met name aangetroffen in films die expliciet gaan over de “levensreis”, zoals The Straight Story (1999) of The Way (2010).
  • Momenten van Mindfulness: Vaak is het zo dat de karaktertransformatie van een filmkarakter in een dramatisch moment culmineert, b.v. in een zin in een conversatie of een beeld als een zwevende papieren zak zoals in American Beauty (1999). Wat het belangrijkste is in het leven wordt vaak in een enkel moment of als onderdeel van een scène Dergelijke scènes vertegenwoordigen vaak wendingen of momenten van een climax in een film. Zij  wijzen op inzicht van het karakter of op het plaatsvinden van een cruciale actie.
  • Symbolische beelden: Sommige cinematische beelden zijn in het bijzonder symbolisch. Deze beelden kunnen worden gebruikt door de filmmaker als een “symbool van mindfulness” voor de kijker en/of de karakters in de film. Voorbeelden hiervan zijn American Beauty (1999), waarin de hoofdpersoon een papieren zak die in de lucht zweeft filmt. Een ander voorbeeld betreft de kersenbloesems in The Last Samurai (2003).
  • Rapsodies van mindfulness: Deze term is gemunt door Johan Kabat-Zinn, een deskundige op het gebied van mindfulness. Hij gebruikt bovengenoemde uitdrukking om te verwijzen naar de klassieke novelle Walden geschreven door H.D. Thoreau, die in zijn geheel betrekking heeft op het ervaren van mindfulness. Er zijn ook films die beschouwd kunnen worden als rapsodies van mindfulness. Dit zijn films die thema’s op het gebied van mindfulness  afbeelden, terwijl ze tegelijkertijd  trachten het bewustzijn van de kijker te verdiepen. In dergelijke films is alles met elkaar verbonden, net zoals in een episch gedicht. Voorbeelden hiervan zijn Baraka (1992) Alone in the Wilderness (2004) en Into Great Silence (2005) en Samsara (2012).

Overige films  over mindfulness in combinatie met kwaliteiten/sterke kanten

  • Stalker (1979, Rusland)
  • Ferris Bueller’s Day Off (1986, V.S.)
  • Groundhog Day (1993, V.S.)
  • Little Buddha (1993, V.S.)
  • The Shawshank Redemption (1994, V.S.)
  • Doing Time, Doing Vipassana (1997, India, Israel)
  • Kundun (1997, V.S)
  • Dancer in the Dark (2000, Spanje/ Argentinië/Denemarken)
  • Ram/Dass; Fierce Grace (2001, V.S.)
  • Spring, Summer Autumn, Winter…and Spring (2003, Korea)
  • The Last Samurai (2003, V.S./Nieuw Zeeland)
  • Zen Noir (2006, V.S)
  • How to Cook Your Life (2007, Australie)
  • The Dhamma Brothers (2007, V.S.)
  • The Yes-man (2008, V.S.)
  • Kung Fu Panda (2008, V.S.
  • Buitiful (2010, Mexico/ Spanje)
  • An (2015, Japan)
  • Christopher Robin (2018, V.S.)
  • A Beautiful day in the Neighbourhood (2019, V.S)
  • The Octopus Teacher (2020, Zuid-Afrika)

Bronnen:

Mindfulness and Characterstrenghts. A Practical Guide to Flourishing. Niemiec, R.M. (2014). Boston: Hogrefe Publishing

Positive Psychology at the Movies 2. Using Films to Build Characterstrenghts and Well-Being. 2nd Edition. Niemiec, R.M., Wedding, D. (2014). Boston: Hogrefe Publishing.

 

 

 

 

Spiritualiteit (spiritueel zijn en geloven in een hoger doel van dit bestaan)

Net zoals een kaars niet kan branden zonder vuur, zo kunnen wij niet leven zonder een spiritueel leven
                                                                                                                                                           Gautama Boeddha

Can’t crush a soul here. That’s what life on earth is for.

Soul (2020)

Van alle kwaliteiten die in de vorige blogs aan de orde gekomen zijn, is het begrip spiritualiteit het meest omvattend qua draagwijdte en betekenis. Daarnaast is het waarschijnlijk de meest onbegrepen kwaliteit. Het overlapt met elk van de andere kwaliteiten, in die zin dat elk van deze kwaliteiten gezien kan worden als een pad naar, wat wel omschreven wordt, als het heilige. Hierbij gaat het niet om iets “zweverigs”, integendeel!

Goed beschouwd is elk mens  spiritueel. Spiritualiteit gaat namelijk over dat wat ons beweegt, dat wat zin, betekenis geeft aan ons leven. Het gaat over ons bewust worden van en bewust zijn van die ‘drive’. Dit kan met inbegrip van, maar ook volledig los staan van religie, van godsdienst of van een geloof in een transcendente werkelijkheid van welke aard dan ook. Spiritualiteit is in veel gevallen juist heel aards en ligt dichtbij de persoon zelf. Naasten, familie, werk, hobby’s kunnen allemaal gezien worden als drijfveren, beweegredenen en zingevende factoren voor mensen.

In speelfilms is spiritualiteit aan te treffen bij karakters die zich verbinden met “iets groters of meer omvattends”, waarbij ze blijk geven van een diep geloof, zich bezighouden met religie of religieuze praktijken, deelnemen aan spirituele praktijken of het opbouwen van de gemeenschap, danwel op zoek zijn naar een hoger doel of betekenis. Een belangrijk concept in dit soort speelfilms is de reis van de held (Campbell, 1949), een van de meest voorkomende metaforen in films, waarbij het ten diepste gaat om wat een inwijding in een weidser bewustzijn genoemd kan worden. Zoals eerder opgemerkt gaat het hier absoluut niet om iets zweverigs maar om een manier van “in-de-wereld-zijn” wat zowel de betrokkene zelf als diens omgeving goed doet.

Praktische toepassingen:

Om spiritueel te ontwaken en meer betekenis in het moment te vinden is het  van belang dat we, in plaats van op de automatische piloot te leven, met bewuste aandacht in het hier en nu leren leven.

  • Lees boeken op het gebied van spiritualiteit zoals bijvoorbeeld De Kracht van het Nu van Eckhart Tolle , De Zeven Wetten van Spiritueel Succes van Deepak Chopra of de boeken van Thich Nhat Hanh.
  • Gebruik de pauzeknop om in contact met het heilige te komen. Vertraag je levenstempo zoveel mogelijk. Wees je er van bewust dat je op een reis bent en dat elk moment een gelegenheid is om je te verbinden met datgene wat kostbaar en heilig is. Oefen ermee om bewust en mindful in het leven te staan. Wees aanwezig met betrekking tot je lichaam, geest en de externe wereld wanneer je auto rijdt, eet, luister, spreekt, werkt en wandelt.
  • Doe de sterfbedtest. Peterson en Seligman (2004) moedigen mensen aan hoe ze de volgende zin af zouden maken als ze zouden weten dat ze zouden sterven: Ik zou willen dat ik meer tijd had besteed aan —–. Dit gedachte-experiment maakt ons er met name van bewust wat echt belangrijk in het leven is. Schrijf de antwoorden op en hang ze op op een goed zichtbare plek als een reminder.
  • Implementeer een van de 13 spirituele gereedschappen in je leven:
  1. Meditatie
  2. Gebed
  3. Roeping/betekenis/het nastreven van een hoger doel
  4. Acceptatie van jezelf en anderen (ondanks “fouten”)
  5. Ethische waarden en gedragingen,
  6. Een onderdeel zijn van iets dat groter is dan jezelf
  7. Vergeving, dankbaarheid, liefde, vriendelijkheid en compassie
  8. Het doen van vrijwilligerswerk en liefdadigheid
  9. Het deelnemen aan rituelen en ondersteuning van de gemeenschap
  10. Sociale rechtvaardigheid
  11. Je laten inspireren door spirituele rolmodellen
  12. Bibliotherapie
  13. Je bewust zijn van het heilige van het leven

Films op het gebied van spiritualiteit

  • The Wizzard of Oz (1939, V.S.)
  • Stalker (1979, Rusland)
  • Gandhi (1982, India/ Groot-Brittannië/ V.S.)
  • Run Lola Run (1998, Duitsland)
  • The Five People You Meet in Heaven (2004, V.S.)
  • Un Buda (2005, Argentinië)
  • 10 Questions fort he Dalai Lama (2006, V.S.)
  • Peaceful Warrior (2006, V.S.)
  • Kung Fu Pandaserie(2008, 2011, 2016, V.S.)
  • Des Hommes et des Dieux (2010, Frankrijk)
  • I Am (2010, V.S.)
  • The Way (2010, V.S.)
  • Happy (2011, V.S)
  • Awake, the Life of Yogananda (2014, V.S.)
  • Dying to Know (2014, V.S.)
  • Inssaei (2016, Ijsland)
  • Walk With Me (2017, V.S)
  • A Hidden Life (2019, V.S., Duitsland)
  • Soul (2020, V.S.)

Bronnen onder meer:

Positive Psychology at the Movies 2. Using Films to Build Characterstrenghts and Well-Being. 2nd Edition. Niemiec, R.M., Wedding, D. (2014). Boston: Hogrefe Publishers.

Mariska Overman, theoloog en docent in spirituele zorg, omgaan met de dood en rouw en zingeving (in: Trouw 7 januari, 2013).

 

Leiderschap (leiderschapskwaliteiten hebben en anderen aanmoedigen)

 

Laat iedereen die je tegenkomt beter achter dan je hen aangetroffen hebt. Ware leiders en oprechte helden zijn brengers van hoop. Ze zorgen ervoor dat mensen zich in hun aanwezigheid sterker voelen en nooit geringer.

Wayne Gill, naar Robin Sharma

Wees de verandering die je in de wereld wilt zien. 

Mahatma Gandhi

Bij het woord leiderschap denken we vaak aan formeel leiderschap, zoals bijvoorbeeld een directeur of een wereldleider. Echter, in zekere zin zijn we allemaal leiders. Het gaat om verantwoordelijkheid nemen over wat er in ons leeft en wat we willen realiseren. Het gaat om onze  rol te vervullen in kwesties die volgens ons aandacht verdienen. Persoonlijk leiderschap is het vermogen om positieve leiderschapseigenschappen toe te passen op het meest basale niveau…onszelf. Een van de meest wijdverbreide leiderschapsquotes is afkomstig van Ghandi die stelde ”ik moet eerst zelf de verandering worden die ik in anderen wil zien”. Persoonlijk leiderschap begint op het moment dat we vastbesloten zijn om onze eigen levenscoach te worden en om te leven met een persoonlijk leiderschapsplan. Zo kiezen we er bewust voor om de richting van ons leven te “kiezen”, in plaats van onze toekomst of potentieel te laten bepalen door “tijd en kans”. Stephen R. Covey (1932-2012) heeft er zijn levenswerk van gemaakt om mensen te laten zien hoe elk individu de regie kan nemen over zijn of haar eigen leven.
Er zijn meer dan twintig miljoen boeken van hem verkocht (in 38 talen), en “De zeven eigenschappen van effectief leiderschap” is uitgeroepen tot het belangrijkste businessboek van de twintigste eeuw. In 2004 is  er door Covey overigens nog een achtste eigenschap toegevoegd aan de andere eigenschappen. Omdat we dus eigenlijk niet om hem heen kunnen hieronder de acht eigenschappen.

 De acht eigenschappen van effectief (persoonlijk) leiderschap (Stephen Covey):

  1. proactieve levenshouding (handelen vanuit waarden)
  2. doelgerichte inzet (begin met het einde voor ogen)
  3. prioriteiten stellen
  4. streven naar gezamenlijk profijt (win-winsituatie)
  5. aandacht voor andermans belangen (empathie)
  6. profijt uit verschillen halen (synergie)
  7. voldoende rust nemen en ontspannen (balans tussen productie en productiemiddelen)
  8. ontdek je innerlijke stem en inspireer anderen om hun stem te vinden

Een goed voorbeeld van iemand die uiteindelijk leert, aanvankelijk tegen wil en dank,  om een goed leider te worden door eerst aan zichzelf te werken is de film The Ultimate Gift (2006). In deze  film is te zien hoe de verwaande jongeman Jason een aantal “geschenken” krijgt, waardoor hij langzamerhand transformeert in een dienend leider. De geschenken zijn onder andere: het Geschenk van Arbeid, het geschenk van Problemen (!), het Geschenk van Geven, het geschenk van Dankbaarheid en het Geschenk van Liefde. Een andere aanrader is de klassieker Groundhog Day (1993). In deze film verandert Phil (let op de naam) Connors, van een chagrijnige, narcistische weerman  uiteindelijk in een oprechte held die iedereen beter achterlaat dan hij hem of haar tegenkwam.  Zonder erop uit te zijn, wordt hij een invloedrijk en geliefd persoon. Het script van deze film is overigens geschreven door een zen-boeddhist die op een aansprekende manier aan de westerse ziel wilde laten zien hoe “verlichting” er uit ziet. In feite gaat het hier om een universeel proces van emotionele rijping, cq persoonstransformatie,  waarin allerlei al dan niet religieuze groeperingen de essentie van hun leer of levensvisie terugvinden.

Oefening 1 :Probeer minimaal een maand lang met de acht eigenschappen aan de slag te gaan. Eventueel met behulp van een tabel, waarin je elke dag aankruist of je de eigenschap hebt toegepast.  Houd je vorderingen bij in een dagboek of op de computer.

Oefening 2: Kijk of je de acht eigenschappen terug ziet (of juist niet!) bij bijvoorbeeld politici, wereldleiders, in series of in films.

Een aantal andere inspirerende films om (persoonlijke) leiderschapskwaliteiten te  bevorderen:

  • Gandhi (1982, India, Groot-Brittannië, V.S.)
  • The Shawshank Redemption (1994, V.S.)
  • Appolo 13 (1995, V.S.)
  • Braveheart (1995, V.S.)
  • Patch Adams (1998)
  • Invictus (2009, V.S.)
  • Des Hommes et des Dieux (2010, Frankrijk)
  • Ai Weiwei (2012, Duitsland)
  • The Chef (2014, V.S.)
  • Mc Farland USA (2015, V.S.)
  • Kung Fu Panda 3 (2016), V.S./China)
  • Hacksaw Ridge (2016, V.S. Australië)

Bronnen onder meer:

Niemiec, R.M., Wedding, D. (2014). Positive Psychology at the Movies 2. Using Films to Build Characterstrenghts and Well-Being. 2nd Edition.). Boston: Hogrefe Publishers.

Thomas, G.L. LeadershipExcellencenow.com , januari 2021.

Van Doorn, M.  (2012). Het wiel opnieuw uitvinden; cycli en niveaus van leiderschap. Double Healix Serie.

V.d. Vegt, M. (2021). Mirjam van der Vegt.nl.

 

 

 

 

 

 

 

 

Integriteit (integer zijn en verantwoordelijkheid nemen voor het eigen gedrag)

 Integriteit is het juiste doen, zelfs als niemand het ziet

C.S. Lewis

…Ik voel vanbinnen dat ik niet iets kan doen, waarvan ik geloof dat het verkeerd is.
Rechter Luben: heb je het recht om dat te doen?
Franz Jägerstätter: heb ik het recht om het niet te doen?   

A Hidden Life

Het woord integriteit komt van het Latijnse woord integritas dat heelheid betekent. Peterson en Seligman (2004) definiëren integriteit in gedragsmatige patronen:

  • Een regelmatig gedragspatroon dat consistent is met de waarden die iemand koestert (b.v. “practice wat you preach”).
  • Het publiekelijk uiten van morele overtuigingen, zelfs als die overtuigingen niet populair zijn (moed kan een voorwaarde zijn voor integriteit).
  • Anderen met zorg behandelen, zoals tot uitdrukking komt door middel van gevoeligheid voor de noden van anderen en het helpen van anderen in nood.

Samenvattend kan gesteld worden dat integriteit verder gaat dan het spreken van de waarheid. Integriteit houdt ook in de verantwoordelijkheid nemen voor hoe men denkt, voelt en doet. Het gaat om een authentieke (onvervalste) presentatie van zichzelf ten opzichte van anderen (oprecht zijn) en ook om  het innerlijke gevoel dat men een moreel coherent persoon is.

Voordelen van integriteit

De “zelfkennis” component van integriteit is adaptief[1]omdat die ons in staat stelt om ons gedrag te wijzigen zodat we effectiever in ons leven kunnen zijn. Carl Rogers (1961) definieerde de “volledig functionerende mens” als iemand die zich kan afstemmen op zijn of haar veranderende emotionele responsen en vervolgens deze informatie kan accepteren en in overeenstemming daarmee kan handelen.
Integer handelen heeft ook sociale voordelen. Onderzoek heeft aangetoond dat authentieke mensen worden gewaardeerd en dat ze profiteren van de sociale steun en de vele andere positieve uitkomsten die geassocieerd worden met het plezier hebben in hechte relaties met anderen. Integer zijn kan helpend zijn om een romantische partner aan te trekken én te behouden. Wanneer mensen wordt gevraagd naar verlangde kwaliteiten met betrekking tot een romantische partner, staat eerlijkheid bijna altijd bovenaan de lijst (Steen, 2003). We kunnen vrienden, familieleden en echtgenoten veel vergeven, maar het is bijzonder moeilijk om ze te vergeven als ze zich anders voordoen dan ze zijn.

Oefeningen om (nog) integerder in het leven te staan 

  • Probeer je gedrag in overeenstemming te laten zijn met je waarden.
  • Uit je morele overtuigingen indien nodig publiekelijk.
  • Behandel anderen met zorg, probeer gevoelig te zijn voor hun noden en hen indien mogelijk te helpen.
  • Zie af van het vertellen van leugentjes aan vrienden (waaronder onoprechte complimenten). Als je dat onverhoopt toch doet, geef het dan toe en bied gelijk je excuses aan.
  • Monitor jezelf en maak een lijst waarop je een leugen vertelt, zelfs al is het een kleine leugen. Probeer de lijst steeds iets korter te maken.

Films waarin integriteit een belangrijke rol speelt:

  • To Kill a Mocking bird (1962, V.S.)
  • Pappilon (1973, 2017(remake),V.S.)
  • All the President’s Men (1976, V.S.)
  • Death Poets Society (1989, V.S.)
  • Schindler’s List (1993, V.S.)
  • The Shawshank Redemption (1994, V.S.)
  • Mulan (1998, V.S.)
  • Mudhalvan (1999, India)
  • The Insider (1999, V.S.)
  • Molly’s Game (2017, V.S.)
  • A Hidden Life (2019, V.S./Duitsland)
  • Just Mercy (2019, V.S.)

Bronnen:

Ben Dean Ph.D. Universiteit van Pennsylvania Authentic Happiness Coaching Newsletter (2020).

Jonathan Haidt, (sociaal psycholoog Universiteit van Virginia). In: bovengenoemde newsletter.

Positive Psychology at the Movies 2; Using Films to Build Characterstrenghts and Well-Being. 2nd Edition. Niemiec, R.M., Wedding, D. (2014). Boston: Hogrefe Publishers.

 

 

[1]een term die afkomstig is uit de evolutionaire psychologie en betekent: alles wat zich zo aan de omgeving aanpast dat het de kans van overleven vergroot. Adaptie betekent letterlijk ‘aanpassen aan’. Iets is daarom adaptief wanneer het (voor de overleving van de soort) zinvol is.

Samenwerken (teamwork)

Ik kan dingen doen die jij niet kunt en jij kunt dingen doen die ik niet kan, samen kunnen we grootse dingen doen.

Moeder Theresa

Samen kunnen we het verschil maken.

I am Greta

Bij samenwerken of “teamwork” gaat het om een kwaliteit die het goed samenwerken met anderen, het bijdragen aan een groep, het leveren van een fair aandeel met betrekking tot werk, en loyaal aan het team zijn, inhoudt. Samenwerken houdt een aantal dimensies in, waaronder burgerschap, sociale verantwoordelijkheid en loyaliteit. Burgerschap, een onderdeel van samenwerken, is direct gerelateerd aan het psychologische concept van “Gemeinschaftsgefühl” een Duits woord dat meestal vertaald wordt met “sociale interesse” of “gemeenschapsgevoel”. De psychiater Alfred Adler stelde dat  mentale gezondheid nauw verbonden is met het gegeven dat iemand zich een integraal onderdeel voelt van een groter sociaal geheel. Adler was van mening dat geluk op directe wijze gerelateerd is aan iemands Gemeinschaftsgefühl. Volgens hem is waarachtig geluk niet los te zien is van het vermogen om te geven. Een sociaal persoon zal eerder een geluksgevoel  ervaren dan een geïsoleerde persoon die streeft naar superioriteit, aldus Adler.

Een mooi voorbeeld van Gemeinschaftsgefühl stond in de Volkskrant van zaterdag 20 oktober jl. Volgens de Nederlander Rudi Westendorp, lid van het Deense corona-adviesteam, zie je aan de hand van een crisis vooral hoe een land sociaal en cultureel in elkaar zit. Hij benadrukt dat in Denemarken  de pandemie veel milder verlopen is dan in Nederland.  Westendorp geeft aan dat men de uitbraak veel meer binnen de perken heeft weten te houden door het gedrag van de Denen. Westendorp vervolgt: “De balans tussen het collectief en het individu ligt in Denemarken veel meer bij het collectief, En dat verschil is in coronatijd heel pregnant  (veelzeggend AdR) geworden. De essentie in Denemarken is: je bent onderdeel van een groep. Me-in-We is een uitdrukking die de Denen veel gebruiken. Jij maakt deel uit van de samenleving, dus moet de samenleving goed voor jou zorgen, maar nog belangrijker is dat jij de samenleving goed moet laten functioneren.” Westendorp geeft aan dat er natuurlijk ook in Denemarken sprake is van frictie, en dat er ook mensen zijn die zich niet aan de regels houden. Denen balen net zo hard als Nederlanders, vervolgt hij, maar er is toch veel meer dan in Nederland een collectief bewustzijn van wat wel en niet gepast is, zowel op straat als in de privésfeer.

Overigens strekt de Me-in-We gedachte zich ook uit naar andere Scandinavische landen Een voorbeeld hiervan is  de uitzonderlijk begaafde en moedige Greta Thunberg, die over de hele wereld vooral jongeren heeft geïnspireerd om zich in te zetten voor het klimaat.

 Praktische tips om samenwerken en gemeinschaftsgefühl te bevorderen.

  • Neem deel aan een gemeenschappelijk project in je woonplaats waarin je je kenmerkende kwaliteiten kwijt kunt.
  • Help jaarlijks op zijn minst één persoon om doelen te stellen in zijn of haar leven en houdt zijn of haar vooruitgang bij.
  • Ruim zwerfvuil op in je wijk, b.v. tijdens het joggen, dan heb je 2 vliegen in een klap (vitaliteit!).
  • Richt een boekenclub op.
  • Kijk naar de documentaire I Am Greta om te zien hoe ze zich inzet voor het klimaat en overweeg als je wilt om, net als Greta, geen of minder vlees te eten en geen (verre) vliegreizen te maken.

Films/documentaires waarin samenwerking en/of gemeinschaftsgefühl een belangrijke rol speelt:

  • The Grapes of Wrath (1940, V.S.)
  • Z (1969, Algerije/Frankrijk)
  • Alive (1993, V.S.)
  • The Widow of St. Pierre (2000, Frankrijk)
  • As It Is in Heaven (2004, Zweden)
  • Moolaade (2004, Senegal)
  • Joyeux Noel (2005, Frankrijk)
  • Coach Carter(2005, V.S.)
  • Opal Dream (2005, Australië)
  • To Play and to Fight (2006,/Venezuela)
  • Micmacs (2009, Frankrijk)
  • Home (2009, Zwitserland/ België/Frankrijk)
  • The Way Back (2010, V.S./Verenigde Arabische Emiraten/ Polen)
  • Act of Valor (2012, Duitsland/Zuid-Korea)
  • An (2015, Japan)
  • Bohemian Rapsody (2018), Groot-Brittannië)
  • Hors Normes (2019, Frankrijk)
  • The Cave (2019, Denemarken/Syrië)
  • I Am Greta (2020, Zweden/ Groot-Brittannië/ V.S/Duitsland)

Bronnen onder meer:

Positive Psychology at the Movies 2. Using Films to Build Characterstrenghts and Well-Being. 2nd Edition. Niemiec, R.M., Wedding, D. (2014). Boston: Hogrefe Publishers.

340 Ways to Use VIA Character Strenghts by Tayyab Rashid & Afroze Anjum. University of Penssylvania, 2005. Tayyab Rashid.

 

 

Sociale intelligentie (emotionele intelligentie, persoonlijke intelligentie)

Ware intelligentie betreft zowel boekenwijsheid als “slimheid van de straat”.

Je kunt al je punten verliezen als je één van deze dingen doet. Een: als je huilt. Twee: als je om je moeder vraagt. Drie: als je hongerig bent en om een snack vraagt! Vergeet het!

La Vita è Bella

Sociaal intelligente mensen zijn zich bewust van de emoties en intenties van zichzelf en anderen. Wat de situatie ook is, ze proberen om iedereen erbij te betrekken en zich comfortabel en gewaardeerd te laten voelen. Sociaal intelligente mensen zijn opmerkzaam ten aanzien van  de gevoelens van anderen en ook  zijn ze eerlijk over hun eigen emoties. Tenslotte zijn ze er in het algemeen bedreven in om gezonde relaties te koesteren.

Een mooi voorbeeld van sociale intelligentie is te vinden in de film La Vita è Bella (1997) waarin de Italiaanse Jood – Guido – zijn zoontje  – Giosué – helpt om (emotioneel) te overleven in een naziconcentratiekamp door te doen alsof het om een spel gaat waarbij hij punten kan winnen. Als Giosué voldoende punten in dit spel verzamelt kan hij een tank winnen, aldus zijn vader. Dit geeft het jongetje perspectief, ondanks de barbaarse omstandigheden binnen het kamp. Door de liefde en ongelooflijke creativiteit van zijn vader blijft hem zo een oorlogstrauma bespaard.

Uit allerlei onderzoek is duidelijk geworden dat je als mens beter af bent met veel sociale intelligentie dan met een hoog IQ. Je hebt een aangenamer leven en de mensen met wie je verkeert ook. Wat zou het mooi zijn als (wereld)leiders langs de meetlat van sociale intelligentie zouden worden gelegd voor ze bijvoorbeeld president mogen worden!

Wat kenmerkt mensen met een hoge sociale intelligentie

  1. Je bent nieuwsgierig naar mensen die je nog niet kent.
  2. Je bent een goede leider.
  3. Je weet waarin je goed bent en ook waarin je slecht bent.
  4. Je kunt anderen je onverdeelde aandacht geven.
  5. Als je van slag bent weet je precies waarvan.
  6. Je kunt met de meeste mensen goed opschieten.
  7. Je vindt het belangrijk om een goed en gewetensvol mens te zijn.
  8. Je bent in staat en bereid om je eigen dingen opzij te schuiven om een ander te helpen.
  9. Je bent goed in het aflezen van de emoties van anderen aan hun gezichtsuitdrukking.
  10. Je vertrouwt op je intuïtie.

Je kunt je sociale intelligentie desgewenst op de volgende manier vergroten

  • Benoem plezierige en onplezierige gevoelens terwijl je ze ervaart. Leer je emoties te monitoren gedurende de dag en niet alleen op tijden waarop ze intens zijn. Dit houdt in dat je je ervan bewust bent, wanneer je een gevoel ervaart. Neem er een week voor om je emoties regelmatig bij te houden (bijvoorbeeld elk uur), wat voor emotie je ook ervaart. Dit kan je helpen om je emotionele mozaïek te ontdekken. NB Door te oefenen met het cultiveren van bepaalde gevoelens zoals bijvoorbeeld dankbaarheid (zie evt. blog dankbaarheid) zul je merken dat je dit gevoel steeds vaker zult ervaren (wat je aandacht geeft groeit!). Zo kan bijvoorbeeld dankbaarheid een grondtoon worden in je leven.
  • Gebruik films als een hulpmiddel. Welke films (zie eventueel deze of overige blogs) roepen emoties op als boosheid, irritatie, bedroefdheid, angst en blijdschap? Ga er van uit dat elke film emoties oproept – zelfs als je reactie mild is – en bekijk of je kunt identificeren waarom die emotie je opvalt op het moment dat je die emotie ervaart.
  • Vraag je af wanneer je een emotie of een gevoel ervaart het volgende af: Is de emotie of het gevoel helpend? Wordt je erdoor gemotiveerd of juist beperkt? Vraag je ook af waarom voel ik me zo? Waarom voelt de ander zich zo?
  • Verzamel voorbeelden van sociale intelligentie. Kijk bijvoorbeeld naar onderstaande films. Kijk naar de verbale en non-verbale uitdrukkingen en nuances van de protagonisten. Waar denken ze specifiek aan? Hoe stemmen ze zich af op de gedachten en de gevoelens van anderen? Welke strategieën gebruiken ze om effectief te reageren?
  • Luister naar anderen met onvoorwaardelijk respect.

Films  waarin sociale intelligentie een belangrijke rol speelt:

  • The Good, the Bad, and the Ugly (1966, Italië/ Spanje/Bondsrepubliek Duitsland/V.S.)
  • Paper Moon (1973, V.S.)
  • Children of a Lesser God (1986, V.S.)
  • Driving Miss Daisy (1989, V.S.)
  • Un Homme et une Femme (1996/Frankrijk)
  • La Vita è Bella (1997, Italië)
  • The Five Senses (1999, Canada)
  • K-Pax (2001, V.S/Duitsland)
  • Don’t Come Knocking (2005, Frankrijk, Duitsland, V.S.)e
  • An Education (2009, Groot-Brittannië)
  • Another Year (2010, Groot-Brittannië)
  • Birdman (2014, V.S.)
  • Boyhood (2014, V.S.)
  • Whiplash (2014, V.S.)
  • An (2015, Japan)
  • Western (2017, Duitsland/Oostenrijk/Bulgarijë)
  • Hors Normes (2019, Frankrijk)

Bronnen onder meer:

Positive Psychology at the Movies 2. Using Films to Build Characterstrenghts and Well-Being. 2nd Edition. Niemiec, R.M., Wedding, D. (2014). Boston: Hogrefe Publishers.

340 Ways to Use VIA Character Strenghts by Tayyab Rashid & Afroze Anjum. University of Penssylvania, 2005. Tayyab Rashid.

Welingelichte kringen.nl

 scienceofpeople. com