Zelfcontrole (zelfcontrole hebben over emoties en gedrag)  

Zelfcontrole (zelfcontrole hebben over emoties en gedrag)

 Een enorme drang om te eten, om vreemd te gaan, of om een ander onderuit te halen: het zit allemaal verankerd in onze hersenen. Maar we kunnen onze slechte neigingen wel beïnvloeden.

Margriet Sitskoorn, neuropsycholoog

 Boven alles zelfcontrole  Cinderella (2015)

Iedereen heeft hebzuchtige, afgunstige, trotse, vraatzuchtige, geile, boze en luie hersenen. In Passies van het brein gaat neuropsycholoog Margriet Sitskoorn in op de hersenprocessen achter wat wel de  zeven hoofdzonden[1] genoemd wordt (hoogmoed, jaloezie, boosheid, vraatzucht, wellust, hebzucht en lusteloosheid) . Ze maakt duidelijk waarom het zo menselijk en verleidelijk is om toe te geven aan onze “slechte verlangens”: die prikkelen namelijk het beloningssysteem in het brein en bezorgen ons daarmee genot. Mede daarom is het soms zo moeilijk om ons zelf aan te sturen.

Zelfcontrole of zelfregulering kan als volgt omschreven worden: het betreft een verworven (of te verwerven!) vaardigheid die gepaard gaat met geestelijke rijping en training. Bij zelfcontrole zijn  duidelijke normen, het in de gaten houden (monitoren)  van het eigen gedrag, een goed gestructureerd plan, rekening houden met mogelijk op te treden obstakels en beoefening van deze kwaliteit van belang om gewenste veranderingen te bereiken (Bolt, 2004).

Een andere kwaliteit die verbonden is met zelfcontrole is voorzichtigheid. Interessant is ook dat zelfcontrole een van de kernkwaliteiten is, samen met hoop, vriendelijkheid, sociale intelligentie, en perspectief, die kunnen helpen om een buffer te vormen tegen de negatieve gevolgen van stress en trauma  (Park & Peterson, 2006c, 2009a). Zie in dit kader bijvoorbeeld de veel geprezen documentaire For Sama (2019). Van belang is het om te weten dat zelfcontrole niet onuitputtelijk is. Je kan het vergelijken met een spier, die je kunt trainen, maar die ook uitgeput kan raken. Als we onszelf uitputten door overmatige zelfcontrole, moeten we er weer even van uitrusten zodat de spier kan herstellen.

Zelfcontrole. Het klinkt als een saai braaf iets, maar zonder dat kunnen we in extreme gevallen “verloren” raken en in de goot eindigen. Daarnaast echter is zelfcontrole  belangrijk om grotere en/of kleinere doelen in je leven te bereiken. Zelfcontrole is ook gerelateerd aan andere kwaliteiten. Het goede nieuws is bovendien dat ons beloningssysteem ook geprikkeld kan worden door bijvoorbeeld het afvinken van to do lijstjes! En daarna heb je gelukkig geen kater of andere ellende, maar een blijvend goed gevoel.

Zoals bij alles kwaliteiten gaat het hier natuurlijk ook weer om de gulden middenweg. De filosoof Aristoteles stelde al dat de deugd in het midden ligt. Boeddha roept uit in de film (1993) Little Buddha (gebaseerd op het verhaal van Boeddha) “het gaat om de middenweg” als hij ontdekt dat extreem vasten  niet werkt.

 Aan de slag met (nog wat meer) zelfcontrole:

  • Stel voor zover gewenst/nodig “levensprojecten”, d.w.z. langer lopende trajecten, vast, zoals bijvoorbeeld het schrijven van een boek of het opzetten van een vrijwilligersproject. Hierbij kun je bijvoorbeeld denken aan wat je gerealiseerd cq bijgedragen zou willen hebben als je aan het eind van je leven op je geleefde leven terug kijkt. Stel eventuele subdoelen vast en evalueer die regelmatig, bijvoorbeeld  maandelijks of jaarlijks. Vier het bereikt hebben van de subdoelen (dopamine!) en neem zodoende even vrij ervan voor de broodnodige ontspanning van de “zelfcontrolespier”.
  • Stel een plan vast met behulp van SMART-doelen. SMART[2] staat voor specifiek, meetbaar, haalbaar, relevant en tijdgebonden. Als je doelen aan elk van deze vijf criteria voldoen dan vergroot je in belangrijke mate je kans om je doelen, waaronder het vergroten van je zelfcontrole, te behalen.
  • Volg een dagelijkse routine en stel eventueel een weekschema op, waarin je diverse activiteiten inplant, zoals gezondheidsgewoonten, werk of huishoudelijke klussen.
  • Beoefen mindfulness. Mindfulness houdt in het richten van de aandacht op het huidige moment met een nieuwgierige, open en accepterende houding. Onderzoek heeft uitgewezen dat beoefening van mindfulness helpend is bij zelfregulering. Hoe vaardiger je erin wordt om je geest erop te “betrappen” als die weer op de automatische pilootstand staat, hoe eerder je je aandacht weer kunt richten op het huidige moment. Als mindfulness nieuw voor je is, zijn de boeken van Kabat-Zinn (1990) of Nhat Hahn (1975) aan te bevelen.
  • Lees het boek Wilskracht; de herontdekking van de grootste kracht van de mens, geschreven door Roy F. Baumeister en John Tierney (2012).

Films  waarin zelfcontrole een belangrijke rol speelt:

  • In The Heat of the Night (1968, VS)
  • Mishima (A Life in Four Chapters (1985)
  • Little Buddha (1993)
  • Forest Gump (VS, 1994)
  • Spring, Summer, Autumn, Winter (2003, Zuid-Korea)
  • The Syrian Bride (2004, Israel/Frankrijk)
  • March of the Pinguins (2004, Frankrijk)
  • The Chorus (2004, Frankrijk)
  • Twilight (2008, VS)
  • Frozen (2013, VS)
  • Birdman (2014, VS)
  • Cinderella (2015, VS/Engeland)
  • Frozen 2 (2019, VS)
  • A Hidden Life (2019, Duitsland/VS)

Bronnen onder meer:

Passies van het brein; waarom zondigen zo verleidelijk is. Margriet Sitskoorn (2010). Amsterdam: uitgeverij Bert Bakker.

Positive Psychology at the Movies 2. Using Films to Build Characterstrenghts and Well-Being. 2nd Edition. Niemiec, R.M., Wedding, D. (2014). Boston: Hogrefe Publishers.

340 Ways to Use VIA Character Strenghts by Tayyab Rashid & Afroze Anjum. University of Penssylvania, 2005.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[1] Voor de goede orde wil ik vermelden dat het ervaren van bepaalde emoties, zoalsl bijvoorbeeld boosheid,  heel normaal en gezond is, zie bijvoorbeeld de blog over vergeving. Het gaat er meer om dat we onszelf en anderen niet schaden door ze ongeremd uit te leven.

[2] Er is geen overeenstemming over waar elke letter van het acronym SMART voor staat. Hierboven wordt echter de meest gangbare conceptualisatie gebruikt.

Creativiteit (creatief zijn)

Echt goede films zijn niet alleen maar bedoeld om naar te kijken. Zij zijn bedoeld als inspiratiebron om onze verbeeldingskracht en creativiteit te versterken waardoor we het beste uit onszelf kunnen halen

Kent Sanders[1]

Ik denk dat ik er met mijn schilderijen voor kan zorgen dat mensen zich meer levend voelen

Vincent van Gogh (in de film At Eternity’s Gate)

Een creatief persoon is iemand die zowel qua ideeën als gedrag origineel is en/of kan inspelen op  veranderingen in zijn of haar omgeving en daardoor een betekenisvolle bijdrage kan leveren aan het eigen leven en/of dat van anderen (Peterson & Seligman, 2004).

Creativiteit kan onderscheiden worden in creativiteit met een grote C en creativiteit met een kleine c.

Grote C creativiteit (Simonton, 2000) wordt getypeerd door uitzonderlijke originaliteit  en vindingrijkheid die overduidelijk is waar te nemen door anderen. Hierbij kan men denken aan de creaties van beroemde schilders, dichters en filmmakers.

Kleine c creativiteit verwijst naar de dagelijkse creativiteit of vindingrijkheid, waarin mensen creatieve oplossingen verzinnen op de dagelijkse problemen waar ze mee te maken krijgen.

Creativiteit houdt ook het proces van flow in, dat wil zeggen een bewustzijnsstaat waarin men ervaart dat dingen op een automatische, moeiteloze, en sterk gefocuste manier gaan. Dit wordt ook wel genoemd in de “zone” zijn, waar men zowel vrij is van afleidingen, gepreoccupeerd zijn met zichzelf, als van zorgen. Een goed voorbeeld van in de “zone” of aandachtig aanwezig zijn is de scène The Field in de film The Legend of Bagger Vance (2000), een film die gebaseerd is op het Indiase epos de Bhagavad Gita. Hierin leert de door de eerste wereldoorlog getraumatiseerde golfspeler Junnah op een andere manier, d.i. mindful  waar te nemen, waardoor hij niet alleen volledig één wordt met wat hij aan het doen is (het golfspel), maar ook met de wereld om hem heen. In deze bewustzijnstoestand presteert iemand optimaal, vandaar dat ook veel topsporters leren hoe ze in de “zone” kunnen komen.

De film At Eternity’s Gate (2018) over het leven van Vincent van Gogh laat de relatie zie tussen grote C creativiteit en de hierboven beschreven bewustzijnsstaat, waarbij van Gogh in staat is een uitzonderlijke mate van schoonheid te ervaren en dit met behulp van zijn schilderijen tracht over te brengen op de kijker[2]. Inspirerende voorbeelden van kleine c creativiteit zijn onder meer La Vita è Bella (1997), The Terminal (2004) en Hors Normes (2019). Zie verder ook de lijst met aanbevolen films hieronder.

Aanraders om creatiever in het leven te staan:

  • Lees verhalen, boeken of kijk naar films (zie de lijst hieronder) over bekende creatieve personen om te ontdekken wat hen uniek maakt(e).
  • Reserveer regelmatig tijd voor creatieve bezigheden waar je het meest plezier in hebt. Denk minder aan resultaten, geld, roem en/of status die daar het gevolg van kunnen zijn, maar bekwaam je erin om zo volledig mogelijk op te gaan in de bezigheid zelf.
  • Oefen met divergent (afwijkend) denken. Onderzoek heeft aangetoond dat wanneer mensen vastlopen m.b.t. de oplossing van een probleem, het helpend kan zijn om tijdelijk afstand te nemen van het probleem en met iets anders aan de slag te gaan. Hierdoor kan ruimte ontstaan voor onbewuste creatieve ideeën.
  • Beoefen de een of andere vorm van meditatie. Onderzoek heeft aangetoond dat er een directe verbinding bestaat tussen mindfulness en creativiteit. Harvard wetenschapper Ellen Langer (2005) stelt dat als we op een aandachtige manier creatief zijn de omstandigheden van dat moment ons ingeven wat te doen.
  • Stel een originele en praktische lijst met oplossingen op gericht op uitdagingen waar jijzelf of anderen uit je omgeving mee geconfronteerd worden.

Films waarin creativiteit een belangrijke rol speelt:

  • La Vita è Bella (1997, Italië)
  • The Legend of Bagger Vance (2000,VS)
  • A Beautiful Mind (2001, VS)
  • Etre et avoir (2002, Frankrijk)
  • Pans’ Labyrinth (2006, Mexico)
  • Rosso come il cielo (2007, Italië)
  • Alice in Wonderland (1951/2010)
  • Monsieur Lazhar (2011, Canada)
  • At Eternity’s Gate (2018, VS/Engeland/Frankrijk)
  • Hors Normes (2019, Frankrijk)
  • The Cave (2019, Syrië/Denemarken)

Bronnen onder meer:

Positive Psychology at the Movies 2. Using Films to Build Characterstrenghts and Well-Being. 2nd Edition. Niemiec, R.M., Wedding, D. (2014). Boston: Hogrefe Publishers.

340 Ways to Use VIA Character Strenghts by Tayyab Rashid & Afroze Anjum. University of Penssylvania, 2005.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[1] schrijver, musicus en hoogleraar, specialisaties theologie, kunst en techniek. Een specialiteit van hem is mensen helpen om toegang te verkrijgen tot hun creatieve potentieel.

[2] Een aanrader voor de liefhebbers is het boek: Eigenzinnig kunstzinnig. De visie van Carl Jung op kunst Tjeu van de Berk (2009). Zoetermeer: uitgeverij: Meinema.

Volharding (volhardend zijn ondanks obstakels)

 

We vertellen onszelf dat we geen tijd, geld of contacten hebben, maar vaak zit de weerstand tussen onze oren. We zijn bang om te falen, om voor een dagdromer te worden uitgemaakt, of om voor gek te worden verklaard. Ik denk dat velen van ons dat uiteindelijk gaan betreuren. Zij laten zichzelf in de steek. Op ons sterfbed zijn we vaak niet zozeer teleurgesteld omdat onze poging om werkelijk iets van het leven te maken niet is gelukt, maar omdat we het niet hebben geprobeerd.

Adam Grant, psycholoog

Wanneer het leven tegenzit is het  beste wat je kan doen gewoon blijven zwemmen

Dory in Finding Nemo

Volharding kan omschreven worden als het vrijwillig volhouden van een doelgerichte actie ondanks de aanwezigheid van uitdagingen, obstakels en moeilijkheden. Deze vorm van volharding vereist vastbeslotenheid, focus en geduld. Volhardende mensen maken af waar ze mee begonnen zijn en houden, ondanks tegenslag, vast aan de aan zichzelf gestelde opdracht om hun doel(en) te bereiken. Hoe meer omvattend en hoe meer ambitieus hun doel is, hoe meer volharding nodig is om het gestelde doel te bereiken.

Volharding is echter meer dan simpelweg vasthouden aan een taak tot die beëindigd is. Succesvolle volharding gaat samen met de deugd wijsheid teneinde je de juiste doelen te kunnen stellen. Het is ook belangrijk om te weten wanneer je onverhoopt op een verkeerd spoor zit en dan te kunnen loslaten.  Volharding is een van de kwaliteiten (samen met nieuwsgierigheid, vitaliteit en hoop) die het meest samengaat met  een betrokken leven, een van de kernroutes naar authentiek geluk.

Volharding blijkt een van de beste voorspellers te zijn voor een gezond en lang leven en hangt ook samen met de kwaliteit zelfregulering.

Aanraders om te volharden ondanks obstakels:

  • Denk eraan wat voor doelen of projecten je wilt hebben verwezenlijkt in je leven als je je voorstelt dat je later op je sterfbed ligt. NB Het gelukkigst worden we vaak van doelen waarbij ook anderen (mensen, dieren, milieu) baat bij hebben. Begin er zo mogelijk vandaag nog mee.
  • Deel je doelen met je geliefden. Laat je door hen inspireren en vier het met hen samen als je een (belangrijk deel) van je doelen hebt bereikt, bijvoorbeeld met een etentje.
  • Plan een (groot) project en maak het af binnen de door jou vastgestelde tijd.
  • Noteer je doelen op bijvoorbeeld post-its en bevestig ze op plekken waar je ze regelmatig ziet. Laat je erdoor inspireren.
  • Maak lijstjes met prioriteiten en vink ze af als je ze afgehandeld hebt. Dit is een heel eenvoudige methode die goed werkt. Als je daar de voorkeur aan geeft kun je ook software daarvoor gebruiken, bijvoorbeeld op je computer of smartphone. Bonus: elke keer als je een taak kunt afvinken maak je een shot van het prethormoon dopamine aan!

Films waarin volharding een belangrijke rol speelt:

  • The Bridge on the River Kwai (Engeland, 1957)
  • Ghandi (Engeland, 1982)
  • Alive (VS, 1993)
  • To Live (China/Hong Kong, 1994)
  • Touching the Void (Engeland, 2003)
  • 127 Hours (VS, Engeland, 2010)
  • The Pursuit of Happyness (VS, 2006)
  • Ballon (Duitsland, 2018)
  • Le Grand Bain (Frankrijk, 2018)
  • Sorry We Missed You (Engeland, 2019)
  • Mi Vida (Nederland, 2019)
  • A Hidden Life (2019, Duitsland/VS)

Bronnen onder meer:

Positive Psychology at the Movies 2. Using Films to Build Characterstrenghts and Well-Being. 2nd Edition. Niemiec, R.M., Wedding, D. (2014). Boston: Hogrefe Publishers.

340 Ways to Use VIA Character Strenghts by Tayyab Rashid & Afroze Anjum. University of Penssylvania, 2005.

 

 

 

Humor (humor hebben en de lichte kant van het leven zien)

Het is bekend dat humor, meer dan wat voor menselijke kwaliteit ook,  een heilzame afstand tot een situatie kan bewerkstelligen en een vermogen om erboven uit te stijgen, als is het maar voor een paar seconden.                                                                                Viktor E. Frankl (psychiater en holocaustoverlevende)

Van harte lachen is een goede manier om innerlijk te joggen zonder dat je de deur uit hoeft.                                           Norman Cousins in Anatomy of an Illness

De kwaliteit humor omvat volgens Peterson en Seligman (2004) de volgende drie elementen:

  1. De speelse herkenning, plezier in en of het scheppen van ongerijmdheid.
  2. Een gelijkmoedige en vrolijke kijk op tegenslag die iemand in staat stelt om de lichte kant van een situatie in te zien.
  3. Het vermogen om anderen aan het glim(lachen) te brengen.

Deze onderzoekers benadrukken een vorm van humor die moreel gezien goed is en die mensen verder brengt, in die zin dat humor helpend kan zijn om wanhoop te boven te komen en de gezondheid te verbeteren. McGhee (1999) die er vanuit gaat dat speelsheid aan de basis ligt van humor, stelt dat lachen een gunstige uitwerking heeft op onder meer het immuunsysteem, het cardiovasculaire systeem (hart- en bloedvaten), het ademhalingssysteem en het musculaire systeem (de spieren). Voordelen voor de geestelijke gezondheid die hiermee samenhangen zijn onder andere verminderde stress, -angst, -onrust, een toegenomen gevoel van vreugde, een gevoel van controle en optimisme. Peterson en Seligman benadrukken dat humor en speelsheid kwaliteiten zijn met een toegevoegde waarde die met name nuttig zijn als ze gecombineerd worden met een andere kwaliteit, bijvoorbeeld vriendelijkheid.

Aanraders om het leven met meer humor te benaderen en (daardoor) lichter te leven:

  • Probeer het effect van je glimlach uit. Je kunt jezelf als een casestudie gebruiken (zie evt. ook de documentaire van Norman Cousins). Ga bijvoorbeeld naar een sociale plek (zoals een winkelcentrum of een sportieve bijeenkomst) en glimlach naar iedereen die je ontmoet. Maak oogcontact en merk op wat voor effect je gedrag op jezelf en anderen heeft. Probeer hetzelfde uit, maar dan op een misnoegde, verveelde manier. Merk op wat jezelf ervaart en hoe anderen reageren. Welke verschillen vallen het meest op? Welk pad wil je volgen? Een echte aanrader in dit kader is de film Groundhog Day [1](1994), waarin Phil (Bill Murray) van een chagrijnige, alleen op zichzelf gerichte, man transformeert in een uiterst beminnelijk mens en zo een bron van liefdevolle vriendelijkheid wordt omdat hij er eindelijk achter is gekomen waar het in het leven om gaat, waardoor hij zelf uiteindelijk ook echt gelukkig wordt.
  • Probeer het vermakelijke en de lichte kant in zoveel mogelijk situaties te zien, juist ook in moeilijke situaties. In aanvulling hierop kun je aan het einde van de dag bedenken wat de drie grappigste dingen waren die je hebt meegemaakt of waarin je een aandeel had. Wat vond je met name grappig in die situaties? Eventueel kun je ze opschrijven.
  • Sluit vriendschap met iemand met veel gevoel voor humor en spreek daar regelmatig mee af.
  • Probeer elke week een film te zien uit je favoriete komediegenre. Bekijk eerst wat je lievelingscategorie is. Bijvoorbeeld een luchtige film zoals Alice in Wonderland, een klassieker als Forest Gump of bijvoorbeeld een zwarte komedie van Tim Burton.
  • Wat zou een komiek zeggen? Vraag jezelf dit af, elke volgende keer als je je overweldigd voelt. Komieken maken grappen over zichzelf, lachen om hun problemen, en maken grappen over anderen om hen heen. Zij herinneren ons eraan om speels te blijven en onszelf niet te serieus te nemen, zelf als het leven uiterst serieus lijkt te moeten worden genomen. Komieken realiseren zich de ambiguïteit en grilligheid in situaties die verbonden is aan humor en ze kunnen nauwkeurig de vinger leggen op opgeblazenheid, hoogmoedigheid en arrogantie.

Films waarin humor in diverse verschijningsvormen een belangrijke rol speelt:

  • Zorba the Greek (1964, Engeland, Griekenland)
  • Amadeus (1984, VS)
  • Groundhog Day (1993, VS)
  • Ridicule (1996, Frankrijk)
  • La vita è bella (1997, Italië)
  • Patch Adams (1998, VS)
  • Murderball (documentaire, 2005, VS)
  • Intouchables (2011, Frankrijk)
  • Toni Erdman (2016, Duitsland)
  • Le Grand Bain (2018, Frankrijk)

Bronnen onder meer:

Humor as survival training for a stressed-out world: The 7 humor habits program. McGhee , P.E. (2010). Bloomington, IN; Author House.

Positive Psychology at the Movies 2. Using Films to Build Characterstrenghts and Well-Being. 2nd Edition. Niemiec, R.M., Wedding, D. (2014). Boston: Hogrefe Publishers.

PS Heb je zelf een tip voor een goede film  op dit gebied, laat het dan weten, het wordt zeer gewaardeerd!

[1] Het script van Groundhog Day is geschreven door Danny Rubin,een zenboeddhist, die zocht naar een manier om de essentie van de leer van Boeddha in een vorm te gieten die de westerse ziel aanspreekt.

Moed (moedig zijn)

“Be a warrior not a worrier’ (wees een strijder, geen piekeraar) E. Archer

Weet je, soms is alles wat je nodig hebt twintig seconden van idiote moed. Gewoon twintig seconden om dapperheid te omarmen. En ik beloof je, er komt iets groots uit voort.

We Bought a Zoo

Moed kan omschreven worden als een vrijwillige actie die ondanks risico, gevaar, of potentiele schade, ondernomen wordt. De dappere actie wordt vaak genomen vanuit het algemeen belang en gaat gewoonlijk samen met de waarden en opvattingen die samenhangen met een gezonde gemeenschap.

De film We Bought a Zoo (2011, VS) is gebaseerd op het waargebeurde verhaal van voormalig Guardian journalist Benjamin Mee (Matt Damon) die na de dood van zijn vrouw een vervallen dierentuin op het Amerikaanse platteland koopt van zijn laatste spaargeld. Het opknappen van de dierentuin gaat gepaard met enige hindernissen en ook privé komt er het één en ander om de hoek kijken. In zijn boek  De Ladder (2018) beschrijft Ben Tichelaar hoe zijn jongste dochter door de film werd geïnspireerd om op haar eerste schooldag in het voortgezet onderwijs op een onbekend meisje af te stappen en een gesprek te beginnen, iets wat ze anders niet zomaar gedaan had. Ze vertelde haar vader dat ze had gedacht: “laat ik maar doen wat ze in die film zeiden die we laatst zagen. Je weet wel We Bought a Zoo.” Dat kan het verschil maken tussen een vervelende of een leuke eerste dag op je nieuwe school, aldus haar vader.

We kunnen drie vormen van moed onderscheiden (Putnam, 1997):

  1. Fysieke moed. Deze vorm van moed vinden we bijvoorbeeld terug bij bepaalde beroepsgroepen zoals bij soldaten op het slagveld of politieofficieren die met gevaar voor eigen leven criminelen achtervolgen.
  2. Psychologische moed, waarbij iemand dapper zijn of haar innerlijke strijd en kwesties onder ogen ziet.
  3. Morele moed, waarbij iemand zijn of haar hoge ethische standaarden en authenticiteit in moeilijke tijden trouw blijft ongeacht eventueel verlies van vrienden, een baan of reputatie. Deze laatste vorm van moed komt overeen met de kwaliteit integriteit.

In deze blog komt vooral psychologische moed aan de orde. E. Archer schrijft hierover in haar boek Be a Warrior, Not a Worrier (2018) over: “Laat angst achter je. Ontdek je innerlijke strijder. Er is zoveel om je zorgen over te maken, werk, relaties, geld, gezondheid…Maar waarom zou je niet in plaats van in paniek te raken over wat er zou kunnen gebeuren, een ander pad kiezen – een pad waarop je je angst loslaat en je in plaats daarvan erop focust om zoveel mogelijk uit het leven halen?” Op deze manier komen ook onze amandelkernen (amygdala’s) in onze hersenen tot rust die een hele grote rol spelen bij het ontstaan van onze gevoelens. De amygdala’s scannen onze zintuigelijke waarnemingen op narigheid – vergelijkbaar met een virusscanner op de computer. Bij elke waarneming wordt op onbewust niveau de vraag gesteld: Is dit iets waar ik een hekel aan heb? Is dit iets wat me kan schaden? Is dit iets waar ik bang voor ben? Wanneer het antwoord ‘ja’ is, komen de amygdala’s in actie en zenden crisisboodschappen naar alle hersendelen. Acuut worden door het lichaam ‘vecht- of vluchthormonen’ afgescheiden, wat leidt tot een verhoogde hartslag en verhoogde bloeddruk. In stressvolle situaties verandert de amygdala in no-time in een grote rode pulserende bloemkool waardoor je lichaam in opperste staat van paraatheid wordt gebracht. Handig als er iets levensbedreigend gebeurt zoals een vrachtwagen of trein die op je af komt en de amygdala’s je sommeren om opzij te springen, maar niet bij alledaagse dingen, zoals een  onschuldig conflict met een huisgenoot of collega.

Aanraders om een strijd(st)er, in plaats van een piekeraar(ster), te worden:

  • Bekijk in welke situaties je je moediger kunt gedragen. Dit kan een nieuwe activiteit inhouden zoal bijvoorbeeld parachute springen, of iets eenvoudigs zoals in het midden van een bioscoopzaal gaan zitten in plaats van aan de zijkant als je enigszins last hebt van claustrofobie.
  • Focus op moedige uitkomsten. Uit onderzoek blijkt dat mensen die eraan werken om moediger te zijn zich vooral focussen op de uitkomsten van moedig gedrag. De psycholoog Philip Zimbardo (2007) benadrukt dat we allemaal potentiële helden zijn; als het nodig is kunnen we allemaal moedig zijn!
  • Laat je inspireren door iemand die je bewondert. Dat kan iemand uit je omgeving zijn, maar ook iemand uit een film. Bijvoorbeeld, als iemand zich vijandig en denigrerend naar je opstelt, kan het zinvol zijn om te denken aan de rol die Tom Cruise (lieutenant Daniel Kaffee) speelde in A Few Good Men (1992). Als het nodig is, streef dan het gedrag na van Kaffee, die veel moed vertoonde in zijn besluit om Colonel Nathan Jessup (Jack Nicholson) te confronteren.
  • Doe “alsof”. Adlereriaanse therapeuten moedigen hun cliënten aan om een bepaalde rol uit te probereren net zoals ze een kostuum proberen en het, als het niet past, weer uit doen. Soms past de rol verrassend precies, en kan men zich daardoor anders voelen, gedragen en, door zich zo te gedragen, een ander mens worden (Mosak & Maniacci, 2008).
  • Weersta sociale- of groepsdruk en probeer vooral vanuit waarden te leven die (ook) je omgeving ten goede komen. Spreek je uit, schrijf er zonodig over, neem deel aan een protest of sluit je aan bij een organisatie.

Films waarin diverse vormen van moed een belangrijke rol spelen:

  • Ghandi (1982, India, Engeland)
  • Schindler’s List (1993, Duitsland)
  • Braveheart (1995, VS)
  • La Vita è Bella (1997, Italie)
  • The Kite Runner (2007, VS, China)
  • Into The Wild (2007, VS)
  • We Bought a Zoo (2011, V.S.)
  • Twelve Years a Slave (2013, V.S.)
  • Ballon (2018, Duitsland)
  • Dirty God (2019, België, Groot-Brittannië, Ierland, Nederland)
  • The Cave (2019, Syrië/ Denemarken)
  • A Hidden Life (2019, Duitsland/VS)
  • The Cave (2019, Syrië/Denemarken)

Bronnen onder meer:

Be a Warrior, Not a Worrier. How to Fight Your Fears and Find Freedom (wees een strijder en geen piekeraar. Hoe je je angsten kunt bestrijden en je vrijheid hervinden) Archer, E. (2018).

De Ladder. Waarom veranderen zo moeilijk is én…welke drie stappen wel werken. Tichelaar, B. (2018). Tyler Roland Press.

De werking van onze hersenen tijdens communicatie. Ronald van der Molen, In: Managersonline.nl. 20 februari 2015.

Positive Psychology at the Movies 2. Using Films to Build Characterstrenghts and Well-Being. 2nd Edition. Niemiec, R.M., Wedding, D.